Hersentumoren
Hersentumoren
In het hoofd kunnen verschillende soorten gezwellen (= tumoren) voorkomen. In dit stuk gaat het alleen over tumoren die uitgaan van het hersenweefsel zelf. Het hersenweefsel is opgebouwd uit hersencellen (of neuronen), die liggen in bindweefsel of glia. Dit gliaweefsel bestaat weer uit een tweetal soorten cellen, de astrocyten en de oligodendrocyten. Hersentumoren ontstaan in de overgrote meerderheid van de gevallen uit het bindweefsel, de glia, en worden daarom wel gliomen genoemd. Er zijn enkele niet veel voorkomende tumorsoorten die uit de eigenlijke hersenencellen voortkomen.
Ontstaan en voorkomen
Over hoe en waardoor hersentumoren ontstaan is ongeveer niets bekend. Wel is duidelijk dat erfelijke factoren mede een rol spelen, alhoewel het niet duidelijk is in welke mate. Het gaat in elk geval niet om een erfelijke ziekte. Veel meer is het naar alle waarschijnlijkheid zo, dat de aanleg om een hersentumor te krijgen reeds bij de geboorte present is. Van geen enkele omgevingsfactor is een relatie met het ontstaan van hersentumoren aangetoond (voeding, roken, alcohol enz.). Ook voor een verband met het gebruik van de mobiele telefoon is er geen bewijs. De tumoren ontstaan meestal rond het 50e tot 60e levensjaar, maar kunnen ook veel eerder of later optreden. Wat dat betreft is er een grote spreiding. Mannen en vrouwen lopen min of meer in gelijke mate het risico een hersentumor te krijgen. Hersentumoren die bij kinderen (tot ca. 15 jaar) ontstaan vormen een bijzondere categorie, zowel wat betreft hun aard als behandeling en zullen daarom hier verder buiten beschouwing worden gelaten.
Soorten van tumoren
De eigenlijke hersentumor of het glioom kan worden onderscheiden in twee types en vier gradaties. De typering hangt samen met het type bindweefsel van waaruit de tumor groeit. Tumoren die afkomstig zijn uit de astrocyten noemt men astrocytomen, degene die groeien uit de oligodendrocyten heten oligodendrogliomen. Vaak zijn het mengvormen, die ook wel oligoastrocytomen worden genoemd.De tumoren worden op grond van eigenschappen die de patholoog-anatoom met behulp van de microscoop ziet daarnaast nog eens ingedeeld in vier graderingen:
- Graad I. Hierbij is sprake van tumor die zich ongeveer zo gedraagt als normaal hersenweefsel. Deze diagnose wordt in de praktijk ongeveer nooit afgegeven.
- Graad II. Hierbij is in elk geval sprake van toegenomen groei van de glia, echter zonder dat er kenmerken van kwaadaardigheid worden gezien. Bij graad I en graad II spreekt men van een laaggradig astrocytoom.
- Graad III. Bij deze gradering worden kenmerken van kwaadaardigheid gezien als een verandering van de celkernen en toename van de groei van de bloedvaten.
- Graad IV. Bij dit type is er duidelijk sprake van een ongeremd groeiende tumor, die zo snel groeit dat de bloedvaten het niet meer kunnen bijhouden en er weefselverval ontstaat.
De bovengenoemde gradering zegt niet altijd alles over het biologisch gedrag van een tumor bij een individuele patiënt. Dat betekent dat een tumor met een hogere graad soms toch minder snel terug komt dan je op grond van het microscopisch beeld zou verwachten. Laaggradige tumoren kunnen soms ontaarden in een hogere gradering, zodat op dat moment voor een ander beleid kan worden gekozen. De pure oligodendrogliomen hebben over het algemeen een iets gunstiger prognose dan de astrocytomen. De hooggradige oligodendrogliomen zijn ook enigszins gevoelig voor chemotherapie, iets wat bij de astrocytomen nauwelijks effectief is. Wanneer bij een hersentumor gesproken wordt van kwaadaardigheid, dient men zich te realiseren dat dit een ander soort van kwaadaardigheid is dan wordt gezien bij andere gezwellen in het lichaam: een hersentumor groeit niet door bestaande barrières en zaait ook niet uit. De kwaadaardigheid zit hem in het feit dat een hersentumor altijd weer terugkomt (een volledige enkele uitzondering daargelaten) en daarnaast leidt tot aantasting van het hersenweefsel.
Symptomen of verschijnselen
De verschijnselen van een hersentumor hangen aan de ene kant samen met de groei van de tumor waardoor verhoging van de druk in het hoofd ontstaat, aan de andere kant met de plaats waar de tumor groeit. Verschijnselen van drukverhoging kunnen zijn: hoofdpijn, vooral bij activiteiten die zelf nog eens de druk laten toenemen (b.v. bukken, niezen, persen), eventueel gepaard gaande met misselijkheid en braken. Wanneer de tumor groeit in een neurologisch "stil" gebied, d.w.z. een deel van de hersenen waar uitval van functie minder snel opvalt, kan deze enige tijd onopgemerkt groeien. Behalve uit verhoging van de druk bestaan de verschijnselen dan dikwijls uit psychische veranderingen als trager worden of juist minder geremd zijn. Bij groei in een deel van de hersenen waar b.v. de bewegingen gelegen zijn kunnen verlammingsverschijnselen optreden, die zich dan aan de andere lichaamshelft manifesteren, of spraakstoornissen. Tenslotte kunnen ook nog epileptische toevallen het gevolg zijn van een hersentumor. In een heel enkel geval kan een bloeding in een tumor optreden, iets wat het stellen van een juiste diagnose aanvankelijk kan bemoeilijken.
Aanvullend onderzoek
Niet iedere hoofdpijn is het gevolg van een hersentumor. Integendeel, meestal gaat het om een onschuldige vorm van hoofdpijn. Wanneer iemand echter over hoofdpijn klaagt die daar nooit eerder hinder van had en bovendien wanneer er sprake is van misselijkheid of overgeven kan nader onderzoek gerechtvaardigd zijn. Het best beschikbaar is de CT-scan, een onderzoek dat zeker in staat is om het vermoeden van een tumor te bevestigen of te ontkrachten. De MRI-scan is een onderzoek dat echter veel beter de details laat zien en ook in staat is een eventueel proces in drie richtingen te laten zien. Als op een CT-scan afwijkingen worden gezien volgt daarom ook ongeveer altijd een MRI.
Soms blijkt uit de scans direct reeds dat er sprake is van een proces dat niet voor operatieve verwijdering in aanmerking komt. Hoewel op de MRI scan reeds met een vrij grote mate van zekerheid een diagnose kan worden gesteld, kan pas zekerheid worden verkregen wanneer het weefsel onder de microscoop is onderzocht. Hiertoe kan men een klein stukje uit het afwijkende gebied nemen, een biopsie. In de hersenen gebeurt dit met een techniek die bepaling van het doelpunt voor de biopsie tot op de mm nauwkeurig mogelijk maakt. Dit gebeurt door het aanbrengen van een frame op het hoofd, waarna nog eens een scan gemaakt wordt, waarop dan punten te zien zijn die aan het frame vast zitten. Men noemt dit stereotaxie. Ook kan een biopsie genomen worden met behulp van neuronavigatie.
Behandeling
Onder neurochirurgen wordt dikwijls gehoord dat men, ondanks vooruitgang op verschillende gebieden, met de behandeling van de hersentumor niet erg veel is opgeschoten sedert het begin van de ontwikkeling van het vak. Ten dele is dit ook zo. lees meer over Hersentumoren
