Vernauwing van de halsslagader!
Vernauwing van de halsslagader
Inleiding
Hart- en vaatziekten behoren in de westerse wereld tot de voornaamste oorzaken van ziekte en overlijden. Dit heeft te maken met de toegenomen levensverwachting, maar ook met een ongezonde levenswijze. De sterfte is dan ook voor een deel vermijdbaar, aan de ene kant door aanpassen van de levenswijze, aan de andere kant door met medicijnen (medicatie) of een operatie de mogelijkheid op het krijgen van een herseninfarct te verminderen. In de onderstaande tekst gaat het alleen om de oorzaken en gevolgen van een vernauwing van de halsslagaders (carotisstenose), overige vaten blijven buiten beschouwing.
Oorzaken
Vernauwing van de bloedvaten berust op aanpassingen van de wand van de vaten. Deze is opgebouwd uit vier lagen, en het is de binnenste wand die door deze aanpassingen dikker wordt. In het dagelijkse spraakgebruik worden de aanpassingen "aderverkalking" genoemd. Feitelijk een onjuiste benaming, omdat het gaat om slagaders en niet om aders. Daarnaast is er lang niet altijd sprake van kalkvorming. Factoren die de aanpassingen bevorderen zijn vooral roken, hoge bloeddruk, een hoog gehalte aan cholesterol in het bloed en suikerziekte. Het is direct reeds duidelijk dat een van de grootste boosdoeners, het roken, door de patiënt zelf te beïnvloeden is, daar hoeft niet eens een dokter aan te pas te komen. Tenslotte kan soms een erfelijke aanleg een rol spelen, zelfs zonder dat een van de genoemde risicofactoren present is.
Anatomie
De gemeenschappelijke halsslagader (arteria carotis communis) ontspringt uit de aorta of een grote tak daarvan en splitst zich ongeveer ter hoogte van de kaakhoek op in een binnenste (a. carotis interna) en buitenste halsslagader (a. carotis externa). De a. carotis externa geeft verschillende takken af naar b.v. de schildklier, het strottenhoofd, de tong, de gelaatspieren e.d. De a. carotis interna geeft na de splitsing tot aan de schedelbasis geen enkele tak meer af. In de schedelbasis verloopt de slagader in een S-bocht, geeft dan een tak af naar het oog en vertakt zich pas daarna verder in een voorste en een middelste hersenslagader. Centraal in het hoofd is er een kring van vaten (de cirkel van Willis) die de linker met de rechterkant verbindt en ook nog eens de z.g. voorste met de achterste bloedsomloop. Bij afsluiting van een van de toevoerende vaten naar de hersenen kan de bloedtoevoer overgenomen worden door de andere kant.
Gevolgen van de vernauwing
Als gevolg van de verdikking van de binnenkant van de vaatwand slibt het bloedvat als het ware langzaam dicht. Hierdoor vermindert de bloedtoevoer naar de hersenen. Dit heeft echter meestal geen gevolgen vanwege de verbindingen via de cirkel van Willis. Pas bij ernstige vernauwing van meerdere vaten zal de verminderde bloedtoevoer een rol gaan spelen. Dit is dus anders dan bij de vaatvernauwing van de benen, waar de spieren bij het lopen zijn aangewezen op aanvoer van bloed.
Door de plaatselijke vernauwing komt het tot wervelingen (turbulenties) van bloed. Dit is hetzelfde wat je kunt zien bij een stromend beekje waarin wat stenen liggen. Door de wervelingen neigt het bloed tot stolling en gestolde deeltjes (thrombo-emboliën) worden door de bloedstroom de hersenen in gesleept. Hierdoor kunnen vaten worden afgesloten waardoor uitval van hersenfunctie en vorming van een infarct kunnen optreden.
Tenslotte kan door de vaatveranderingen een soort krater in de vaatwand ontstaan die gevuld is met een "prut" bestaande uit cholesterol, kalkdeeltjes, stolseltjes e.d. Van dit materiaal kunnen ook propjes de hersenen in schieten.
TIA en CVA
Als de bloedtoevoer naar de hersenen of een deel daarvan wordt onderbroken, heeft dat gevolgen voor de functie van het hersenweefsel. Voorbeelden van dergelijke uitval zijn: halfzijdige verlamming, spraakstoornissen, gezichtsvelduitval, plotse blindheid of wazig zien. Als de afsluiting groot en langdurig is kan een deel van de hersenen afsterven en de uitval blijvend worden. Zo'n afgestorven deel heet een infarct. Een uitval van neurologische functies die binnen 24 uur weer volledig is hersteld wordt een TIA (Transient Ischemic Attack: voorbijgaande aanval van bloedtekort) genoemd. Wanneer er na 24 uur nog verschijnselen present zijn spreekt men van een CVA (Cerebro Vasculair Accident). De benamingen zijn dus een kwestie van definitie. In het iedere dag spraakgebruik wordt ook wel gesproken van een beroerte.
Oorzaken van TIA en CVA
Naast de vernauwing van de halsslagader zijn er nog meer oorzaken voor een TIA of CVA. De voornaamste is een ritmestoornis van het hart, waarbij de boezems niet normaal samentrekken maar in een voortdurende staat van onregelmatige trekking verkeren. Dit noemt met atriumfibrilleren (atrium is de boezem van het hart). Verder kunnen er nog niet veel voorkomende oorzaken een rol spelen, als afwijkingen van de bloedvaten in de hersenen.
Onderzoek na een beroerte
Na het optreden van een TIA of CVA is het van belang zo snel mogelijk nader onderzoek te doen naar de oorzaak. De beroerte kan zich immers herhalen en wellicht is dat te voorkomen. De mogelijkheid op herhaling bedraagt bij een vernauwing van 70 procent of meer ca. 2 tot 4 procent per jaar. Dit risico blijft bestaan, dus in tien jaar is de totale mogelijkheid 20 - 40%! Een patiënt zal dus snel naar een neuroloog worden verwezen, die een of meer van de volgende onderzoeken zal (laten) doen:
- bloedonderzoek (stolling, cholesterol, vetten, suiker)
- hartonderzoek (ECG)
- CT scan van de hersenen
- Echo-onderzoek van de halsvaten (Duplex)
- bij afwijkende Duplex: angiografie
Wanneer de verdenking bestaat op een vernauwing van de carotis zal deze met een speciaal vaatonderzoek verder in beeld gebracht moeten worden. De meest gebruikelijke methode daarvoor is meestal nog de angiografie, maar de opkomst van altijd beter scan apparatuur maakt het mogelijk het onderzoek ook te doen met MRI of CT-scan. Dit onderzoek brengt veel minder risico voor de patiënt met zich mee. Op alle afbeeldingen wordt alleen afgebeeld waar het bloed stroomt, dus de feitelijke inhoud van het bloedvat.
Behandeling
Als de vernauwing in de halsslagader is aangetoond en deze verantwoordelijk lijkt te zijn voor de TIA of CVA zal een behandeling worden ingesteld. Dit kan met medicijnen (medicatie) of door middel van een operatie (voor de operatie zelf zie verderop).
- medicamenteus. Uit veel studies is inmiddels gebleken dat bij een vernauwing van 70 procent of minder de risico's van een operatie niet opwegen tegen die van behandeling met medicijnen. De patiënten krijgen een middel dat de klontering van bloedplaatjes moet tegengaan. lees meer over Vernauwing van de halsslagader!
