Melanoom, oppassen voor huidkanker!
Wat is een melanoom?
Het melanoom van de huid is een vorm van huidkanker die uitgaat van de pigmentcellen (melanocyten), die overal in de huid voorkomen. In vergelijking met ander soorten huidkanker is het melanoom een agressief groeiende tumor die de neiging heeft relatief snel uit te zaaien.
Wat zijn melanocyten?
Normale melanocyten beschermen de huid tegen de schadelijke invloed van zonlicht. Wanneer melanocyten in groepjes voorkomen kunnen duidelijke pigmentvlekken zichtbaar zijn: deze pigmentvlekken kennen wij allemaal als moedervlekken. Net als andere soorten cellen in het lichaam kunnen melanocyten veranderen in kankercellen. Dit kan zowel met melanocyten in moedervlekken gebeuren als met melanocyten elders in de huid.
Wie krijgt melanoom?
Terwijl de meeste vormen van kanker vooral bij ouderen wordt gezien, is het melanoom een tumor die relatief dikwijlsbij jonge patienten wordt gezien. Het is, samen met o.a. leukaemie, een van de belangrijkste soorten kanker die bij jonge mensen voorkomt. Melanoom op de kinderleeftijd is overigens uitermate zeldzaam. Melanoom is soms een familiaire ziekte: meerdere leden van een familie of zelfs een gezin hebben melanoom: het is verstandig dat mensen die deel uit maken van een dergelijke familie contact opnemen met een dermatoloog. Per jaar wordt in Nederland circa 2400 keer een melanoom vastgesteld.
Wat zijn risicofactoren voor melanoom?
De belangrijkste risico factoren zijn:
- Licht huidtype
Mensen met een zeer licht huidtype (makkelijk zonverbranding) hebben groter risico op melanoom
- Zonverbranding op kinderleeftijd
Regelmatige zonverbranding vòòr het 5e levensjaar lijkt een verhoogd risico te geven op ontwikkelen van melanoom op latere leeftijd.
- Moedervlekken
Sommige moedervlekken hebben een verhoogd risico om te ontaarden in een melanoom. Dit betreft vooral de atypische moedervlekken en zeer grote aangeboren moedervlekken.
Op welke verschijnselen kunt u letten?
Melanomen ontstaan dikwijlsin reeds bestaande moedervlekken. De moedervlek ondergaat hierdoor veranderingen. Deze veranderingen kunnen zijn:
- Kleurverandering in de moedervlek
Nieuwe donkere elementen of juist lichte ophelderingen zijn verdacht.
- Verandering van vorm van de moedervlek
Als de moedervlek een grillige begrenzing krijgt of dikker wordt kan dit betekenen dat zich een melanoom aan het ontwikkelen is.
- Jeuk
- Pijn
- Bloeden
Let wel: niet ál deze verschijnselen hoeven op te treden wanneer een moedervlek verandert in een melanoom! Als een moedervlek spontaan ontstaat uit melanocyten in de gewone huid ontstaat er een plekje dat aanvankelijk lijkt op een gewone moedervlek. Deze plek kan echter dezelfde verschijnselen gaan geven zoals hierboven beschreven bij de veranderende moedervlek.
Welke soorten melanoom zijn er?
Melanoma in situ
Dit is nog geen melanoom, maar het laatste stadium van verandering voordat een echt melanoom ontstaat. Er is weliswaar al sprake van kankercellen, maar deze zitten nog ‘opgesloten’ in het bovenste laagje van de huid, de opperhuid (epidermis).
Oppervlakkig spreidend melanoom (superficieel spreidend melanoom)
De meeste melanomen vallen onder deze categorie. Deze melanomen hebben dikwijlseen relatief groot oppervlak, maar groeien nog meestal niet diep in de huid.
Nodulair melanoom
Bij dit type melanoom is er al in een relatief vroeg stadium sprake van een tumor-achtige ophoping van melanoomcellen. Aan de oppervlakte is dit dikwijlste zien als een donkergrijs of donkerblauw ‘bobbeltje’ in de moedervlek.
Acrolentigineus melanoom
Dit, in Nederland zeldzame, type wordt gezien aan de handen (vingers/nagels) en voeten (tenen/nagels).
Melanoom van de slijmvliezen
Zeldzaam is het melanoom aan het mondslijmvlies, de binnenzijde van de oogleden en de vagina.
Oogmelanoom
Melanomen kunnen behalve aan de huid en slijmvliezen ook in het oog voorkomen. Op dit specifieke melanoom zal hier niet verder worden ingegaan.
Ongepigmenteerd melanoom (amelanotisch melanoom)
Dit is een ongekleurde variant van het gewone melanoom. Het is een berucht type, omdat het niet lijkt op een melanoom en daarom dikwijlslaat ontdekt wordt.
Hoe wordt het melanoom behandeld?
Behandeling (1) – operatieve verwijdering
Wanneer de huisarts vermoedt dat er sprake is van een melanoom zal hij de patient in de regel doorverwijzen naar de dermatoloog. De dermatoloog beoordeelt de verdachte afwijking met het blote oog en dikwijlsook met een speciaal microscoopje dat op de huid kan worden geplaatst (de ‘dermatoscoop’). Wanneer de dermatoloog een melanoom vermoedt zal hij de verdachte plek operatief verwijderen met een marge van enkele millimeters. Foto's van deze ingreep vind U hier. Het verwijderde stukje huid zal door de patholoog worden onderzocht. Als het inderdaad blijkt te gaan om een melanoom zal de patholoog de dikte van het melanoom meten (‘Breslow-dikte’). Uit vele onderzoeken is gebleken dat de dikte van het melanoom de belangrijkste voorspellende factor is voor de prognose: hoe dunner het melanoom hoe beter de overlevingskansen.
Behandeling (2) – operatieve verwijdering litteken
Zodra de dikte van het melanoom bekend is wordt het verdere beleid uitgestippeld. Bij dunne melanomen (dunner dan 1 lees verder
