Eén derde van ons leven gaat naar... slapen!
Waarom slapen we?
De vraag waarom wij slapen is moeilijk te beantwoorden. Er zijn twee theorieën: hersencellen ontwikkelen zich en/of het geheugen ontwikkelt zich. Mogelijk bestaat er ook een slaapstof. Een groot deel van ons leven brengen wij slapend door. Gemiddeld eenderde van de tijd! Het lijkt daardoor een zo gewone bezigheid dat die geen nadere uitleg nodig heeft. Vraag een willekeurige persoon waarom hij eigenlijk slaapt, dan blijkt die vanzelfsprekendheid ineens verdwenen. De vraag is moeilijk te beantwoorden. Zelfs wetenschappers tobben met het antwoord. Er bestaan twee theorieën. De slaap is als een onderhoudsbeurt voor ons lichaam en onze hersenen. Hersencellen kunnen zich uitstekend ontwikkelen gedurende de slaap. Denk maar aan het vele slapen van baby's, wat mede zorgt voor hun groei en ontwikkeling. De andere theorie zegt dat het geheugen zich gedurende de slaap ontwikkelt.
Slaapstof
Wetenschappers zijn reeds jarenlang op zoek naar een 'slaapstof'. Een stof met een slaapverwekkende eigenschap. Volgens de laatste onderzoeken (Japans onderzoek uit 1991) zijn er drie van dit soort stoffen in ons immuunsysteem en het centrale zenuwstelsel aanwezig. Deze stoffen, muramylpeptiden, lymfokinen en prostaglandine D2, zouden mekaar activeren en ons op die manier slaperig maken. Verschillende experimenten bij dieren hebben aangetoond dat er inderdaad slaperigheid ontstaat bij het toedienen van bvb hersenvocht van een slapend dier. Het echte wetenschappelijke bewijs laat echter nog op zich wachten.
Wat is slapen?
De slaap bestaat uit de doezelslaap, sluimerslaap, diepe slaap en droomslaap. In totaal vier actieve slaapstadia die samen de non-remslaap en de REM-slaap vormen. Zo'n vier tot zes keer per slaapperiode, voor de meesten onder ons de nacht, herhaalt deze cyclus zich. De doezelslaap en de sluimerslaap, de diepe slaap en de REM-slaap zijn stuk voor stuk actieve slaapstadia. De eerste drie worden samen de non-REM-slaap genoemd. Tijdens deze vier slaapstadia gebeurt er veel in ons lichaam. De hersenactiviteit verandert, de lichaamstemperatuur daalt, de pupillen worden kleiner, de hartslag vertraagt, er wordt minder lucht ingeademd en minder speeksel en minder urine geproduceerd. Het aantal groeihormonen neemt gedurende de slaap toe. Het aantal stresshormonen af.
De REM-slaap
De letters REM staan voor: Rapid Eye Movements, ofwel snelle oogbewegingen. Het is de meest actieve fase van de slaap waarbij behalve de oogbewegingen ook de ademhaling en de diepte daarvan onregelmatig is. De REM-slaap is voor velen een bijzonder interessant deel van de slaap omdat het vermoeden bestaat dat juist dan gedroomd wordt. Daarom wordt dit ook wel de droomslaap genoemd. Een volwassene bevindt zich aan het begin van de nacht enkele minuten in de REM-slaap. Tegen de ochtend is dit opgelopen tot wel dertig minuten. De REM-slaap bij een volwassene beslaat ongeveer 15 tot 20 procent van het totaal aantal uren slaap. Baby's daarentegen bevinden zich vijftien van de zestien uur die ze slapen in de REM-slaap! Iemand die plotseling wakker wordt gedurende zijn REM-slaap, blijkt zich zijn dromen dikwijls goed te kunnen herinneren.
De ontdekking van de totale slaap
Vroeger, dat wil zeggen tot 1928, wist men niet veel tot niets over wat er met de hersenen gebeurde gedurende de slaap. Toen de Duitse zenuwarts Hans Berger in 1928 een manier vond om hersenactiviteiten te meten, ontdekte men de verschillende slaapstadia. Deze Duitse dokter was de eerste wetenschapper die elektrische hersenactiviteit kon meten bij mensen, door de schedelhuid heen. Daarvoor was dat altijd alleen bij dieren mogelijk geweest, omdat in veel gevallen het schedeldak moest worden gelicht. Met de methode van Berger werd in 1928 het EEG, het elektro-encefalogram, gelanceerd. Nu werd duidelijk te zien gemaakt dat mensen in slaaptoestand een andere hersenactiviteit hadden dan wanneer ze wakker waren. De ontdekking dat die activiteiten ook gedurende de slaap nog onderling verschilden maakten duidelijk dat er verschillende slaapstadia waren. Men ontdekte de alfagolven (regelmatige, lange golven als de ogen sluiten), thètagolven (vertraagd ritme als de slaap zich inzet) en de deltagolven (traagste golfbeweging bij de diepe slaap). De slaaptoestand waarbij de ogen snelle bewegingen maken, de REM-slaap, werd pas veel later ontdekt. In 1953 werd door Amerikaanse wetenschappers deze droomslaap aan de eerdere drie slaapstadia toegevoegd. Pas toen ontstond er een totaalbeeld van de slaap.
Hoe werkt een EEG?
We hebben het steeds over de verschillende slaapstadia en het aantal uren van diepe slaap. Deze stadia kan je aflezen op een elektro-encefalogram waarmee je de hersenactiviteit meet. Draadjes aan het hoofd vastgeplakt geven de hersensignalen door aan een EEG-apparaat dat deze signalen omzet in afgebeelde golfritmes. Deze golfjes worden vertaald in de verschillende slaapstadia. Tussen wakker zijn en slapen laat het EEG kleine, onregelmatige golfjes zien. Bij de diepe slaap zien wij grote, langzame golfbewegingen.
Wat is het slaap-waakritme?
Je hebt niet direct een slaapstoornis als je een paar nachten achtereen de slaap niet kunt vatten. Het betekent echter wel dat er iets mis is en in veel gevallen duidt dit op een ontregeling van het slaap-waakritme. Als je je ergens zorgen over maakt, wat teveel gedronken hebt of een griepje onder de leden hebt, kan het gebeuren dat je de slaap niet direct kunt slapen. Dat is nog geen slaapstoornis. Maar het kan ook voorkomen dat iemand iedere nacht maar weer niet de slaap kan vatten. Om niet direct in ware slaapklachten te vervallen, stippen wij eerst het slaap-waakritme aan, dat bij ontregeling reeds tot problemen leidt. Ieder mens heeft namelijk zijn eigen slaap-waakritme: het carcadiaan-ritme. De één slaapt het liefst van 's nacht half twee tot 's morgens half tien (avondmens). De ander slaapt liever tussen tien uur 's avonds en zeven uur 's ochtends (ochtendmens). Probeer je die eerste persoon om tien uur in slaap te krijgen, dan zal hij absoluut inslaapproblemen hebben. lees meer over Eén derde van ons leven gaat naar... slapen!
