Wat wordt er onder zelftoegebrachte letsels verstaan?
Zelftoegebracht letsel als paraplubegrip
In het Kompas is het begrip ‘zelftoegebracht letsel’ als paraplubegrip gebruikt voor letsels als gevolg van:
- suïcide: zelfdoding uit vrije wil;
- suïcidepoging: een poging tot suïcide waarbij iemand ook daadwerkelijk de intentie heeft zichzelf om het leven te brengen;
- parasuïcide: de omstandigheden geven aanleiding te denken aan een suïcidepoging, maar in het midden wordt gelaten of iemand zichzelf ook daadwerkelijk om het leven wilde brengen;
- automutilatie: zelfbeschadigend gedrag dat op geregelde tijdstippen voorkomt en waarbij de wens tot overlijden niet aan de orde is.
Theorieën en onderzoeken maken dikwijls een scherpe scheiding tussen deze begrippen. In de praktijk is er echter sprake van een grote samenhang. De afbakening is niet scherp; er zijn glijdende overgangen en veelal is de intentie van het slachtoffer niet duidelijk of wordt het in elk geval niet geregistreerd. Het gedrag, de achtergronden en motieven van de begrippen lopen door mekaar en rechtvaardigen geen scherp onderscheid (bhugra). Dat is de reden waarom voor letsel door een suïcidepoging, parasuïcide of automutilatie het paraplubegrip ‘zelftoegebracht letsel’ wordt gebruikt. Gedrag dat tot zelftoegebracht letsel leidt staat meestal niet op zichzelf, in veel gevallen is het onderdeel van een psychische stoornis (zoals depressie of een borderline persoonlijkheidsstoornis) of een verstandelijke handicap.
Codering van zelftoegebracht letsel in classificatiesysteem
In het Kompas is zelftoegebracht letsel ingedeeld naar oorzaak of ontstaanswijze. Er wordt minder nadruk gelegd op de indeling naar letseltype. Een indeling naar oorzaak sluit namelijk beter aan op preventiebeleid. In de ICD-9 classificatie zijn de letseltypes opgenomen in hoofdgroep 17 (‘ongevalletsels en vergiftigingen’). De oorzaken van letsels zijn opgenomen in de zogenoemde E-lijst (‘external causes injuries’) en voor zelftoegebracht letsel betreft dat de code E950-959 ('suicide and self-inflicted injury'). Binnen de ICD10 valt zelftoegebracht letsel onder de categorie ‘intentional self-harm’ (X60-X84). De informatie over zelftoegebracht letsel in het Kompas heeft betrekking op letsels die medisch behandeld zijn op SEH-afdelingen of gedurende ziekenhuisopnamen.
De dood als gevolg van zelftoegebracht letsel
Kans op sterfte na zelftoegebracht letsel is groot. De hoge sterftekans hangt vermoedelijk sterk samen met de doodswens van slachtoffers, hoewel niet duidelijk is hoeveel van de overledenen eigenlijk geen intentie hadden om zichzelf te doden. Het aantal dodelijke slachtoffers (gemiddeld 1.500 per jaar in de periode 1999-2003) afgezet tegen de 14.000 behandelingen op de SEH-afdeling en 9.200 ziekenhuisopnamen laat een hoger sterfterisico zien dan bvb bij verkeersongevallen (1.000 dodelijke slachtoffers afgezet tegen 140.000 SEH-afdelingen en 21.000 ziekenhuisopnamen). Het is niet mogelijk om het aantal dodelijke slachtoffers af te zetten tegen het totale aantal medisch behandelde slachtoffers met zelftoegebracht letsel, omdat er geen aantallen beschikbaar zijn van bvb behandelingen door huisartsen.
