Meer vroeggeboorten door onvruchtbaarheidsbehandelingen
Behandeling van vruchtbaarheidsstoornissen leidt tot een grotere mogelijkheid op meerlingen en tot meer complicaties gedurende de zwangerschap (Baird et al., 1999; Merkus, 1999). De mogelijkheid op vroeggeboorte (<37 weken) is vier maal zo groot voor IVF-kinderen als voor andere kinderen. IVF is vooral een risicofactor doordat het de mogelijkheid op meerlingen vergroot. IVF is echter ook een onafhankelijke risicofactor binnen eenlingzwangerschappen (Buitendijk, 2000; Bergh et al., 1999). De mogelijkheid op vroeggeboorte is voor IVF-eenlingkinderen 1,5 maal zo groot als voor andere eenlingkinderen (Buitendijk, 2000).
Hoger risico na eerdere vroeggeboorte en bij zwangerschapscomplicaties
Waarschijnlijk is de voornaamste determinant van een vroeggeboorte een eerder opgetreden vroeggeboorte (Pickering & Deeks, 1991). Het is onbekend of hierbij een genetische of een omgevingsfactor in het spel is. Een hoge bloeddruk gedurende de zwangerschap verhoogt het risico op vroeggeboorte (Friedman & Neff, 1977). Bij een ernstig verhoogde bloeddruk van de moeder is het soms onontbeerlijk een vroeggeboorte kunstmatig op te wekken. De veel te hoge bloeddruk kan leiden tot tekort aan zuurstof bij de foetus en ernstige ziektebeelden bij de moeder als zwangerschapsvergiftiging. De enig mogelijke behandeling is dan het beëindigen van de zwangerschap. Dit komt meer voor bij extreem jonge en bij oudere zwangeren.
Werkomstandigheden en roken kunnen risico verhogen
Werkomstandigheden kunnen de mogelijkheid op vroeggeboorte vergroten, vooral bij een combinatie van fysieke inspanningen thuis en op het werk, of bij staand werk. Vrouwen die staand werk verrichtten, hebben een ruim twee maal hoger risico op vroeggeboorte dan andere werkende vrouwen (Teitelman et al., 1990). Roken lijkt een onafhankelijke factor die de mogelijkheid op vroeggeboorte vergroot. Bij roken is de mogelijkheid op een geboorte voor de 37 weken 1,2 maal zo groot en op een geboorte voor de 33 weken 1,6 maal. Onder zware rokers kan 7 procent van de zeer vroege geboorten worden toegeschreven aan het roken. Mogelijk verhoogt roken de mogelijkheid op loslating van de placenta of vroegtijdig breken van de vliezen (Kline et al., 1989).
Effect van ernstige ondervoeding werkt door in volgende generatie
Gegevens uit de Nederlandse hongerwinter tonen aan dat ernstige ondervoeding in de laatste zwangerschapsmaanden de zwangerschapsduur kan verkorten. Ook gegevens uit ontwikkelingslanden wijzen hierop. Dit effect werkt door in de volgende generatie (Lumey, 1992). Ook in minder extreme omstandigheden lijkt de voedingstoestand van de vrouw van invloed op de mogelijkheid op vroeggeboorte. Uit een Amerikaanse studie bleek de toevoeging van visolie aan het dieet de zwangerschapsduur te kunnen verlengen (Olsen et al., 1992). Blootstelling aan DES (Diethylstilbestrol) vóór de geboorte verhoogt het latere risico op een vroeggeboorte ongeveer drie maal, naar alle waarschijnlijkheid door vormafwijkingen van de baarmoeder die bij de aanleg zijn ontstaan. In hoeverre andere omgevingsfactoren bijdragen aan het risico is niet bekend.
Enkele mogelijkheden voor primaire preventie
Het voornaamste aangrijpingspunt voor preventie van vroeggeboorte is een eerdere vroeggeboorte. Bij een eerste zwangerschap is vroeggeboorte moeilijk te voorspellen, waardoor preventie in deze groep niet veel succesvol is. Toch zijn er wel enige mogelijkheden voor preventie:
- Sommige methoden om vrouwen, ook als ze reeds zwanger zijn, te helpen met roken te stoppen is effectief. Er wordt aangeraden om deze vorm van preventie routinematig aan zwangeren aan te bieden.
- Bij vruchtbaarheidsbevorderende behandelingen kan door middel van zorvuldigere indicatie het gebruik van eisprong-stimulerende middelen verminderd worden. Dit vermindert het aantal meerlingzwangerschappen. Bij IVF kan dit bereikt worden door het aantal teruggeplaatste embryo's te verminderen.
- Wanneer de leeftijd waarop vrouwen in Nederland hun eerste kind krijgen, verlaagd kan worden, kan het aantal onvruchtbaarheidsbehandelingen verminderen. Verbeteren van mogelijkheden tot kinderopvang zou de stijging van de moederlijke leeftijd kunnen keren. In Zweden is, sedert drastische uitbreiding van die mogelijkheden, geen verdere stijging opgetreden van de leeftijd waarop vrouwen kinderen krijgen.
Als je dit artikel interessant vond en op de hoogte wilt blijven schrijf je dan in op onze nieuwsbief
