Prostaatkanker, meest voorkomend bij mannen!
Het aantal nieuwe patiënten met prostaatkanker in 2003 was 7.902. Hiermee is prostaatkanker de meest frequente vorm van kanker bij mannen. Naar schatting zijn er in Nederland in totaal 35.800 mannen bij wie er in de afgelopen tien jaar prostaatkanker is gediagnosticeerd. In 2004 overleden 2.310 mannen aan deze vorm van kanker. Nederland behoort tot de Europese landen waar prostaatkanker relatief veel voorkomt. Ook de sterfte aan prostaatkanker is in Nederland hoog in vergelijking met andere Europese landen. De overleving van prostaatkanker is echter relatief gunstig.Aantal nieuwe gevallen na 1994 gestabiliseerd
Het jaarlijks aantal nieuwe gevallen is in de periode 1990-1994 gestegen met 41%, en in de periode daarna ongeveer constant gebleven. De sterfte aan prostaatkanker is in de periode 1980-1995 gestegen, met name bij mannen van 75 jaar en ouder. Tussen 1995 en 2004 is de sterfte licht gedaald. Ook deze daling betreft vooral mannen van 75 jaar en ouder. De toename in het aantal nieuw geconstateerde gevallen tot 1994 is grotendeels toe te schrijven aan het gebruik van nieuwere diagnostische methoden. Hierdoor werd prostaatkanker meer opgespoord dan voorheen. De lichte daling van de sterfte vanaf 1995 is mogelijk het gevolg van de vroege opsporing, gevolgd door een goede behandeling, waardoor de overleving toeneemt.Leeftijd en erfelijke aanleg spelen een rol bij het ontstaan van prostaatkanker
Leeftijd en familiair voorkomen zijn factoren die zeker een rol spelen bij het ontstaan van prostaatkanker. Prostaatkanker komt vooral voor bij mannen boven de zestig jaar. Mannen met een eerstegraads familielid met prostaatkanker lijken een hogere mogelijkheid op de ziekte te hebben.In de toekomst toename van het aantal nieuwe gevallen verwacht
Door toenemende vroegdiagnostiek zal het aantal nieuw geconstateerde gevallen naar verwachting stijgen. Of de sterfte blijft dalen, is vooralsnog niet duidelijk. Uitsluitend op basis van vergrijzing en groei van de bevolking is de verwachting dat het absoluut aantal mannen bij wie prostaatkanker wordt geconstateerd in de periode 2005-2025 zal toenemen met 56%.
Prostaatkanker ontstaat meestal in klierweefsel
Prostaatkanker (ICD-9 code 185; ICD-10 code C61) is een kwaadaardige tumor van de prostaat. De prostaat is een klier en bestaat uit klierbuisjes die worden omgeven door spierweefsel en bindweefsel. De prostaat ligt rondom de urinebuis. Kwaadaardige prostaattumoren zijn meestal adenocarcinomen, die ontstaan in kliercellen in het prostaatweefsel. Slechts 5 procent van de kwaadaardige prostaattumoren ontstaat elders in de prostaat (in het steun-, bind- of vaatweefsel).
Stadiumindeling veelal op basis van TNM-classificatie
De Tumour-Nodes-Metastases (TNM) classificatie beschrijft de anatomische uitbreiding van prostaatkanker op een bepaald moment van het ziekteproces. De indeling volgens deze classificatie is gebaseerd op de grootte van de tumor, de doorgroei van de tumor naar aangrenzende structuren of organen en het reeds dan niet present zijn van uitzaaiingen (metastasen) in regionale lymfeklieren of op afstand (in een ander deel van het lichaam).
Vroege stadia van prostaatkanker dikwijls zonder symptomen
De vroege stadia van prostaatkanker verlopen zonder symptomen. Klachten treden pas op in de meer gevorderde stadia van prostaatkanker en nemen in ernst toe naarmate de tumor groeit. Klachten bij het urineren, als pijn, loze aandrang, verhoogde frequentie, slappe straal en nadruppelen hangen meestal samen met een normale goedaardige vergroting en/of verandering van de prostaat. Onderzoek naar de prostaat kan de dikwijls asymptomatische prostaattumor aan het licht brengen.
Uitzaaiingen kunnen rugklachten veroorzaken
Verspreiding van kankercellen via de lymfevaten kan uitzaaiingen (metastasen) in de lymfeklieren in de buik veroorzaken. Verspreiding via het bloed leidt dikwijls tot uitzaaiingen in de botten. Uitzaaiingen ontstaan met name in het bekken en de onderste ruggewervels. Deze kunnen hevige pijnklachten veroorzaken. Ook kunnen zij leiden tot verlammingsverschijnselen door inklemming van zenuwen en/of samendrukking van het ruggemerg. Daarnaast kunnen prostaatkankercellen ook in de longen en/of lever terechtkomen.
Meeste nieuwe gevallen van prostaatkanker in vroeg stadium ontdekt
Ongeveer 56 procent van de mannen met prostaatkanker heeft bij diagnose een stadium I of II tumor (zie tabel 1). Deze patiënten komen in aanmerking voor een curatieve (op genezing gerichte) behandeling. Ten opzichte van begin jaren negentig is een verschuiving naar deze vroege stadia te zien. Bij mannen met prostaatkanker in de IKA-regio (Noord-Holland en Flevoland) nam het percentage met een stadium I of II tumor bij diagnose toe van 47 procent in de periode 1989-1991 tot 56 procent in de periode 1999-2001. Deze verschuiving naar eerdere tumorstadia bij diagnose komt door de toegenomen vroegdiagnostiek en de afname van het aantal patiënten met een onbekend stadium.
Prognose van prostaatkanker is verbeterd
De overleving van patiënten met prostaatkanker is in de afgelopen jaren verbeterd. Overlevingscijfers zijn niet op landelijk niveau beschikbaar. Voor een beschrijving van de trend in de prognose is daarom uitgegaan van overlevingscijfers van prostaatkankerpatiënten in Zuidoost-Noord-Brabant en Noord-Limburg (IKZ-regio) en Noord-Holland en Flevoland (IKA-regio). Voor patiënten in de IKZ-regio bij wie in de periode 1988-1997 de diagnose werd gesteld, was de relatieve 5-jaarsoverleving 74%. Voor de in de periode 1978-1987 gediagnosticeerde patiënten was dat nog 58%. Dat de overleving nog verder toeneemt, blijkt uit gegevens van de IKA-regio. De relatieve 5-jaarsoverleving is daar verbeterd van 62 procent in de periode 1988-1991 tot 87 procent in de periode 2000-2003. Voor patiënten die niet meer curatief behandeld kunnen worden, geldt een aanzienlijk kleinere relatieve 5-jaarsoverleving dan voor patiënten die bij wie curatieve behandeling nog wel mogelijk is. Voor patiënten bij wie de tumor in stadium II ontdekt wordt, is de 5-jaarsoverleving ongeveer 93%. Voor patiënten bij wie de tumor in stadium IV wordt ontdekt, is dit nog maar 40%.
Prostaatkanker komt vooral voor bij oudere mannen
Leeftijd speelt een belangrijke rol bij het ontstaan van prostaatkanker. Prostaatkanker komt vooral voor bij mannen boven de zestig. Voor het vijftigste levensjaar is prostaatkanker zeldzaam.
Vijf tot tien procent van alle prostaatkanker door erfelijke aanleg
Mannen met een eerstegraads familielid met prostaatkanker hebben een twee tot vier keer verhoogd risico op prostaatkanker. lees meer over Prostaatkanker, meest voorkomend bij mannen!
