Wat moet je weten over borstkanker?
Meest voorkomende vorm van kanker bij vrouwen
Borstkanker is de meest frequente vorm van kanker bij vrouwen, reeds komt het sporadisch ook bij mannen voor. Onder vrouwen van 30 tot 59 jaar is het één van de voornaamste doodsoorzaken. Het aantal nieuwe gevallen dat zich jaarlijks voordoet en de sterfte zijn in Nederland hoog, ook internationaal gezien. Het totaal aantal vrouwen dat op 1 januari 2002 in leven was en in de 10 jaar daaraan voorafgaand borstkanker heeft gekregen wordt geschat op 76.000 (9,3 per 1.000 vrouwen). In 2003 was het aantal nieuwe gevallen van borstkanker bij vrouwen 11.687 (1,43 per 1.000 vrouwen). Van de vrouwen bij wie in 2003 borstkanker werd vastgesteld had 6 procent reeds kanker in de andere borst gehad. In 2004 overleden 3.315 vrouwen aan borstkanker.Aantal nieuwe gevallen stabiliseert
In de periode 1989-1994 is het aantal nieuwe gevallen van borstkanker toegenomen. Gecorrigeerd voor de grootte en de leeftijdsopbouw van de bevolking bedroeg deze toename 21%. Tussen 1994 en 1999 bleef het aantal nieuwe gevallen ongeveer constant en vanaf 1999 ligt dit aantal op een hoger niveau. De sterfte aan borstkanker is in de periode 1979-1994 gelijk gebleven, en vanaf 1994 afgenomen.Screening beïnvloedt de trend in het aantal nieuwe gevallen
De toename tot 1994 van het aantal nieuwe gevallen van borstkanker is onder meer het gevolg van de invoering van het bevolkingsonderzoek. Hierdoor zijn meer gevallen aan het licht gekomen. Doordat een groot deel van de langzaam groeiende tumoren in de eerste ronde van het bevolkingsonderzoek is ontdekt, heeft het aantal nieuwe gevallen zich na 1994 gestabiliseerd. Het feit dat de incidentie vanaf 1999 op een hoger niveau ligt is naar alle waarschijnlijkheid het gevolg van uitbreiding van het bevolkingsonderzoek op borstkanker met vrouwen tussen de 70 en 75 jaar. Tot dan toe werden alleen vrouwen van 50 tot 69 jaar uitgenodigd om deel te nemen aan het onderzoek.Afname sterfte door screening, betere diagnostiek en behandeling
Dat de sterfte sedert 1979 niet toeneemt en sedert 1994 iets daalt, is voor een groot deel te danken aan de invoering van het bevolkingsonderzoek op borstkanker. Hierdoor wordt borstkanker in een eerder stadium omtdekt. De daling heeft daarnaast te maken met betere voorlichting over vroege symptomen en aan verbeteringen in diagnostiek en behandeling.Stijging borstkanker verwacht door toename risicofactoren
Het aantal vrouwen dat is blootgesteld aan factoren die het risico van borstkanker verhogen neemt toe. Het gaat hierbij om de volgende risicofactoren: eerste menstruatie op jongere leeftijd, geboorte van het eerste kind op latere leeftijd, afnemend kindertal, toename in het gebruik van orale anticonceptie. Andere risicofactoren zijn alcoholconsumptie, lichamelijke inactiviteit en ernstig overgewicht. Nu de screening op borstkanker volledig is ingevoerd (in 1997), zal het aantal ontdekte nieuwe gevallen van borstkanker niet verder stijgen. Dat meer vrouwen te maken krijgen met de genoemde risicofactoren die samenhangen met de voortplanting, zal echter een ongunstig effect hebben op het aantal nieuwe gevallen van borstkanker. Het 'netto'-effect van deze ontwikkelingen is moeilijk te voorspellen.Ziektebeeld
Meeste tumoren groeien door in omliggend weefsel
Bij borstkanker (ICD-9 code 174; ICD-10 code C50) is sprake van kwaadaardige (maligne) tumoren van de borst. Borstkanker komt vooral voor bij vrouwen, maar ook mannen kunnen borstkanker krijgen. Het hier beschreven ziektebeeld en beloop van borstkanker beperkt zich tot vrouwen.
Borstkanker is onder te verdelen in twee typen tumoren:
- invasief: tumoren die doorgroeien in het omliggende (steun)weefsel;
- niet-invasief of ‘in-situ’: tumoren die in eerste instantie begrensd blijven tot de klierstructuren van de borst.
In 2003 was 91,3 procent van de geregistreerde borsttumoren invasief en 8,7 procent niet-invasief (bron: NKR). 75-80 procent van de borsttumoren ontstaat in de melkgangen van de borstklier (ductale type). 10-15 procent van de borsttumoren ontstaat in de melkkliertjes en groeit meestal verspreid door de borst (lobulair type) (NKR, 1995).
Veel vrouwen ontdekken de ziekte zelf
De meeste patiënten ontdekken de ziekte doordat ze een knobbeltje in de borst voelen. Het knobbeltje is dan ongeveer altijd groter dan 1 centimeter. Andere signalen, minder dikwijls voorkomend, zijn aanpassingen in de grootte of contour van de borst, intrekking van de huid of de tepel, aanpassingen van de tepelstand, een gevoel van zwaarte of pijn, uitscheiding van vocht uit de tepel en eczeem van tepel en tepelhof. Begin jaren negentig ontdekte 85 procent van de patiënten de borsttumor zelf (Zwaveling et al., 1991). Deze gegevens hebben betrekking op de periode die voorafging aan de volledige invoering van het bevolkingsonderzoek op borstkanker. De gefaseerde invoering van het bevolkingsonderzoek ging in 1988 van start en in 1997 waren alle vrouwen van 50 tot en met 69 ten minste eenmaal uitgenodigd voor het onderzoek. Vanaf 1999 worden ook de vrouwen van 70 tot en met 74 jaar uitgenodigd voor het bevolkingsonderzoek.
Tegenwoordig altijd meer kleine tumoren ontdekt
Door het toegenomen gebruik van gevoelige diagnostische technieken worden tegenwoordig meer kleine tumoren gevonden die nog geen klachten veroorzaken en niet als een knobbeltje voelbaar zijn. Dit is vooral het gevolg van de invoering van het bevolkingsonderzoek op borstkanker. Het bevolkingsonderzoek leidt bovendien tot de opsporing van veel meer niet-invasieve ductale tumoren, die dikwijls gepaard gaan met minuscule verkalkingen. Deze verkalkingen zijn niet voelbaar, maar op de röntgenfoto van de borst (mammografie) zijn ze wel zichtbaar.
Ziekte bij diagnose meestal beperkt tot de borst of oksellymfeklieren
Al in een vroeg stadium van borstkanker hebben cellen het vermogen zich los te maken van de primaire tumor en zich naar de lymfeklieren in (met name) de oksel te verspreiden. Op het moment van diagnose is de ziekte bij ongeveer 90-95 procent van de patiënten beperkt tot de borst of de lymfeklieren in de oksel. Ruim de helft van deze groep vrouwen heeft elders in het lichaam toch verborgen, klinisch niet aantoonbare uitzaaiingen (Veronesi, 1990). Blijven deze uitzaaiingen onbehandeld, dan zullen ze op korte of lange termijn, maar meestal binnen drie jaar, zo ver in grootte toenemen dat ze klachten gaan veroorzaken. Vanaf het moment dat uitzaaiingen worden vastgesteld leven de patiënten gemiddeld nog twee jaar. Met name in het laatste levensjaar hebben deze patiënten intensieve palliatieve zorg nodig.
Niet alle determinanten van borstkanker bekend
Hieronder volgt een overzicht van de bekende risicofactoren voor borstkanker. Niet alle gevallen van borstkanker kunnen door één of meer van deze factoren verklaard worden.
Borstkanker in de familie verhoogt het risico
Een vrouw met één eerstegraads familielid met borstkanker heeft een ongeveer tweemaal verhoogd risico. Bij twee eerstegraads familieleden met borstkanker is het risico drie- tot viermaal verhoogd. Een vrouw heeft nog hogere risico’s als ze familieleden heeft bij wie zich op jonge leeftijd borstkanker ontwikkelde in alle twee borsten.
Mutatie in twee erfelijke genen verhoogt het risico met 40 tot 85 procent
BRCA is een afkorting voor BReast CAncer en staat voor de twee erfelijke borst- en eierstokkankergenen BRCA1 en BRCA2. Vrouwen met een mutatie in het BRCA1- of BRCA2-gen hebben lees meer over Wat moet je weten over borstkanker?
