De feiten van dikkedarm- en endeldarmkanker!

Ontwikkeling darmkanker meestal uit poliep

Darmkanker ontstaat ongeveer altijd uit een darmpoliep. Een poliep (adenoom) is een uitstulping of een verdikking van het slijmvlies dat de binnenkant van de darm bekleedt. Poliepen zijn goedaardige gezwellen, maar sommige kunnen uitgroeien tot kwaadaardige tumoren (kanker). Kwaadaardige tumoren in de darm komen voor in de dikke darm (colon) of de endeldarm (rectum). Kwaadaardige tumoren van de dunne darm zijn zeer zeldzaam en blijven hier buiten beschouwing. De meeste dikkedarmtumoren zijn opgebouwd uit kliervormige cellen. Tumoren in het opstijgende en dwarslopende deel van de dikke darm worden proximale vormen van darmkanker genoemd. Tumoren in het dalende deel, het einde van de dikke darm en de endeldarm worden distale vormen van darmkanker genoemd. Symptomen darmkanker afhankelijk van plaats tumor.

De symptomen bij darmkanker hangen af van de plaats van de tumor

• Bij een tumor in het hooggelegen (opstijgende) deel van de dikke darm (proximale tumor) zijn er doorgaans lange tijd geen symptomen. Bloedarmoede (voelbaar als vermoeidheid) als gevolg van onzichtbaar bloedverlies via de ontlasting (stoelgang) is dan dikwijls het eerste teken. Later kunnen darmkrampen en pijn, bvb enige tijd na de maaltijd, optreden.
• Bij dikkedarmtumoren die dichter bij de endeldarm liggen (distale tumoren), zijn bloed- en slijmverlies via de anus (aars) en verandering van het ontlastingspatroon meestal de voornaamste symptomen. Vaak gaat dit samen met krampende pijn, als gevolg van verstopping.
• Bij een tumor in de endeldarm is het meest voorkomende symptoom een verandering in de normale ontlasting (loze ontlastingsdrang en bloedverlies).

In het algemeen hebben patiënten met darmkanker dikwijls pijn die verergert bij bewegen en lopen en problemen met de ontlasting. Die laatste kunnen variëren van een veranderd ontlastingspatroon tot continue aandrang, slijmafscheiding en bloedverlies.

Genetische factoren

Genetische factoren spelen een rol

De twee meest voorkomende erfelijke vormen van darmkanker zijn Familiaire Adenomateuze Polyposis (FAP) en Hereditair Non-Polyposis Colorectaal Carcinoom (HNPCC) (Menko et al., 1999). FAP en HNPCC zijn verantwoordelijk voor ongeveer 1 tot 5 procent van alle darmkankergevallen. Recent is een derde erfelijk darmkankersyndroom beschreven: MYH-polyposis. In tegenstelling tot FAP en HNPCC erft dit tumorsyndroom recessief over (Sieber et al., 2003; Lynch & de la Chapelle, 2003). Recessieve overerving betekent dat een patiënt een erfelijke mutatie (verandering in DNA) van zowel vader als moeder geërfd heeft. Deze erfelijke mutaties werden aangetoond in een gen dat betrokken is bij DNA-reparatie, het MYH-gen. Wanneer dit gen niet goed functioneert, kunnen darmpoliepen en –tumoren ontstaan. Het ziektebeeld van deze vorm van kanker lijkt op die van FAP.

• Mensen met FAP hebben reeds op jonge leeftijd honderden, soms duizenden, poliepen in de dikke darm. De mogelijkheid dat deze poliepen uitgroeien tot darmkanker is zeer groot. De meeste patiënten ontwikkelen voor hun 40ste levensjaar darmkanker.
• Bij HNPCC komen in de familie in verschillende generaties verscheidene gevallen van darmkanker voor. Deze vorm van kanker ontwikkelt zich op gemiddeld 43-jarige leeftijd. Bij HNPCC zijn er veel minder poliepen dan bij FAP (meestal minder dan 5), maar de poliepen groeien sneller uit tot kanker.
• MYH-polyposis kenmerkt zich net als FAP door veel poliepen (> 15) in de dikke darm. Op dit moment is nog niet veel bekend over het vóórkomen en gedrag van dit tumorsyndroom.

Mogelijk beïnvloeden ook andere genetische factoren het risico op darmkanker. Voor mensen met tenminste een eerstegraads familielid met darmkanker is het risico verdubbeld. Ook kan er een genetisch bepaalde gevoeligheid bestaan voor kankerverwekkende stoffen. Zo kunnen mensen bvb extra gevoelig zijn voor sigarettenrook, kankerverwekkende stoffen in donkergebraden vlees of een lage inname van bepaalde vitamines. Onderzoek hiernaar is in volle gang.

Voeding kan het darmkankerrisico verhogen en verlagen

Voedingsfactoren zouden het ontstaan van darmkanker negatief en positief kunnen beïnvloeden. Een hoge consumptie van verzadigd vet zou het risico op darmkanker verhogen, maar een direct verband is niet aangetoond. Wel zijn er aanwijzingen dat een hogere inname van bepaalde onverzadigde vetzuren in vis (omega-3-vetzuren) het risico op darmkanker verlaagt.
Consumptie van rood vlees en vleeswaren verhoogt risico op darmkanker. Consumptie van rood vlees (varkensvlees en rundvlees) en van vleeswaren verhoogt het risico op darmkanker. Mogelijk wordt dit veroorzaakt door stoffen die gevormd worden bij de bereiding van vleeswaren, bij langdurig en op hoge temperatuur bakken en braden en bij barbecuen. Deze stoffen zijn op zich niet kankerverwekkend, maar kunnen in het lichaam worden omgezet in kankerverwekkende stoffen. De verhoging van het risico op darmkanker bij een hoge consumptie van rood vlees is mogelijk toe te schrijven aan het heam-ijzer dat het vlees rood kleurt. Hoge consumptie van wit vlees, als kip en ander gevogelte, lijkt het risico op darmkanker niet te beïnvloeden.

Koolsoorten en groene bladgroenten verlagen risico op darmkanker

Het eten van veel groenten heeft mogelijk een beschermende werking tegen darmkanker. Onderzoek heeft dit echter nog niet duidelijk aangetoond. Wel zouden bepaalde groentesoorten een beschermende rol kunnen spelen. Koolsoorten hebben mogelijk een beschermende werking door de hierin aanwezige glucosinolaten, en groene bladgroenten door het hoge gehalte aan foliumzuur.

Beschermende werking vezelrijke producten onduidelijk

De beschermende werking van consumptie van vezels of vezelrijke producten tegen het krijgen van darmkanker is onduidelijk. De resultaten van onderzoek met proefdieren is veelbelovend. Onderzoek met mensen geeft daarentegen niet of nauwelijks effect van consumptie van vezelrijke producten te zien. Een groot Europees prospectief onderzoek liet een beschermend effect van vezels zien. Deze resultaten worden echter niet bevestigd door een onderzoek waarbij de resultaten van grote, met name Amerikaanse, prospectieve studies zijn samengenomen. Laatstgenoemd onderzoek omvatte ook de Nederlandse Cohort Studie naar voeding en lees meer over De feiten van dikkedarm- en endeldarmkanker!

Infoblog de meest complete bron van informatie! Help Infoblog te vervolledigen en promoot je eigen site. Heeft u nog interessante informatie? Word dan infoblog partner en ontdek de voordelen!.