Ophoping van lichaamsvocht: dat is oedeem!
Twee derde van de mens bestaat uit water met opgeloste stoffen. Dit lichaamsvocht voert onder andere voedingsstoffen aan en afvalstoffen af en is vrij essentieel voor het functioneren van het lichaam. Het lichaamsvocht bevindt zich in verschillende compartimenten: in de cellen, tussen de cellen (intra-cellulair) en in de weefsels of organen (denk aan oogvocht, hersenvocht, sperma of traanvocht). Tussen de verschillende compartimenten vindt een voortdurende uitwisseling van vocht plaats. De uitwisseling van lichaamsvocht wordt geregeld door middel van drukverschillen. Door de bloeddruk wordt er vocht uit de bloedvaten geperst. Door de colloïd-osmotische druk (eiwitconcentratie verschillen) wordt het vocht aangetrokken door het compartiment met de hoogste eiwitconcentratie. Door weefseldruk op de kleine bloedvaatjes wordt vocht in de bloedvaten geperst. Normaal gesproken is de afstand tussen lichaamscellen en bloedvaten vrij klein. Deze ruimte wordt ingenomen door intracellulair (tussen de cellen in) vocht. Dit vocht is nodig voor het transport van voedingsmiddelen en afvalstoffen. Een plaatselijke vermeerdering van het intracellulaire vocht wordt een oedeem genoemd. Een oedeem ontstaat als gevolg van een verstoord evenwicht tussen aan- en afvoer van vocht tussen verschillende compartimenten. Het verstoorde evenwicht zorgt voor een overbelasting van het lymfesysteem.
Soorten oedeem
Er zijn verschillende soorten oedeem te onderscheiden, de indeling is afhankelijk van de oorzaak:
- Hongeroedeem - waterrijk oedeem als gevolg van een eiwitarme voeding of een verstoring van de darmfunctie waardoor eiwitten slecht opgenomen worden. Bij een hongeroedeem kan je spreken van een onevenwichtige verdeling van eiwitten in het lichaam. De meeste eiwitten bevinden zich in de buikholte, aangezien dat wát er binnenkomt natuurlijk via de darmen opgenomen wordt. Deze hoge eiwitconcentratie in de buik trekt water aan waardoor er een extreem bolle vochtvasthoudende buik ontstaat.
- Nieroedeem - waterrijk oedeem als gevolg van een nieraandoening. Door een verhoogde uitscheiding van eiwitten (in een normale situatie scheiden de nieren geen eiwitten uit) ontstaat er een eiwittekort in het bloed. Ook hier kan je spreken van een onevenwichtige verdeling van eiwitten, dit keer echter bevatten de weefsels (relatief) meer eiwitten. Er wordt als gevolg van de bloeddruk een normale hoeveelheid vocht uit de bloedvaten geperst. De aantrekkingskracht (als gevolg van de eiwitconcentratie) van het bloed is echter onvoldoende en er wordt minder vocht terug geresorbeerd, er blijft vocht achter in de weefsels.
- Cardiaal- of hartoedeem - waterrijk oedeem als gevolg van een hartaandoening. De werking van het hart is afgenomen en het bloed wordt met minder druk voortgestuwd. Doordat de verminderde druk wordt het lastiger om het vocht met genoeg kracht door de nieren te persen waardoor er minder vocht (d.m.v. urine) uitgescheiden kan worden. De bijbehorende aanzuigende kracht aan de andere kant van het hart is ook te weinig. Hierdoor wordt er, mede onder invloed van de zwaartekracht, een verhoogde druk in het venenstelsel (de aderen) ontstaat. Hierdoor wordt er in de capillairen (kleine bloedvaatjes) te veel vocht uit de bloedvaten in de weefsels geperst. Kenmerkend is dat dit oedeem in de loop van de dag ontstaat of erger wordt.
- Bloeddruk oedeem - waterrijk oedeem als gevolg van een te hoge bloeddruk. Door de hoge druk op de vaten wordt er te veel vocht uit de bloedsomloop richting de weefsels geperst. Complicerende factor is hier dat door de hoge druk ook de afvoer van het lymfevocht stagneert. Het lymfevocht komt uit het volledige lichaam samen en wordt via lymfevaten afgevoerd in twee bloedvaten. Als hier de druk te hoog is kan de lymfe niet normaal wegstromen waardoor er nog meer vocht in de benen blijft staan.
- Lymfoedeem - dit is in tegenstelling tot alle hierboven genoemde oedemen een eiwitrijk oedeem. Het ontstaat als gevolg van een lees meer over Ophoping van lichaamsvocht: dat is oedeem!
