Anorexia, een andere kijk op het verhaal!
Er zijn zovele oorzaken van eetstoornissen als er patiënten zijn, omdat iedere A.N en B.N.patiënte haar eigen verhaal heeft. Het gaat trouwens nooit om een oorzaak, maar wel om een samenspel van factoren. Hierbij kunnen wij aan de ene kant voorbeschikkende en uitlokkende factoren en aan de andere kant onderhoudende factoren onderscheiden. Al deze factoren zijn individueel, familiaal en/of socio-cultureel bepaald.Voorbeschikkende en uitlokkende factoren
Kwetsbare individuen zijn gemakkelijk(er) vatbaar voor A.N. en B.N. Het zijn dikwijls heel gevoelige personen die de volledige tijd begaan zijn met de reacties van de anderen.Ze willen een modelmens zijn, maar twijfelen daarbij voordurend aan zichzelf.Ze zijn bekommerd om hun uiterlijk, net als om hun prestaties. Het zijn perfectionisten en idealisten. Precies daardoor willen ze controle uitoefenen op hun lichaam,"er het beste van maken"; maar precies daardoor zijn ze ook gemakkelijk slachtoffer van stress.
Een uit de hand gelopen dieet
Niet iedereen is in dezelfde mate bekommerd om voedingsmiddelen en gewicht. Het overdreven belang dat hieraan wordt gehecht is individueel verschillend en kan soms een directe aanloop zijn tot A.N. en B.N. Het is goed een gezond gewicht na te streven, maar dit streven mag niet leiden tot een voedings- en gewichtsobsessie. Waarom een dieet ineens uit de hand loopt en leidt tot A.N. of B.N. is moeilijk te bepalen, daar hierbij naar alle waarschijnlijkheid andere, niet-fysische factoren een rol spelen. Daarbij komt het uithongeringseffect. Het eigenlijke hongergevoel is daarbij minder significant, maar wel de angst, de onrust om bij te komen.Stress
Bepaalde gebeurtenissen of persoonsgebonden trauma’s kunnen leiden tot stress, die dan op zijn beurt leidt tot A.N. of B.N.: het verlies van een geliefde persoon, moeilijkheden op school of thuis, etc. Ook chronische stress kan meespelen wanneer een probleemsituatie gaat aanslepen (thuis, in de klas of in de vriendenkring). Ook perfectionisme en negatieve faalangst ontwikkelen stress.Gezinsfactoren
Onderzoeken hebben aangetoond dat A.N. en B.N. zowel voorkomen in gezinnen waar de gezinsbanden heel nauw zitten als in gezinnen waar er nauwelijks aandacht is voor mekaar. Vandaag wordt aangenomen dat A.N. en B.N. in zowat alle gezinnen kan optreden als een samenloop van factoren hiertoe aanleiding geeft.Culturele en maatschappelijke factoren
Niet ten onrechte constateert men dat A.N. en B.N. veel meer voorkomen in rijke, geïndustrialiseerde landen dan in andere. De (te) uitgebreide waaier van aanreikingen die onze maatschappij kenmerkt en de onoverzichtelijke, maar ook onvoorspelbare toekomstkansen, leiden tot onzekerheid, angst en stress. Dit kan een voedingsbodem zijn voor A.N. en B.N. Meer dan ooit speelt in onze maatschappij ook het slankheidsideaal een dominerende rol. In de voedingssector is de ‘light’rage daar aan de ene kant een overduidelijke exponent van. Maar aan de andere kant wordt onze voedingsmarkt ook overspoeld door tal van nieuwe gerechten en voedingsmiddelen en worden wij aangezet tot consumeren. Daarbij is ook de rol van de reklame en de media niet te onderschatten.Onderhoudende factoren
Er bestaat ook een soort verslavingseffect bij A.N en B.N. Door het dieet en de uithongering komen bepaalde stoffen in het lichaam vrij die een prettig gevoel geven, een kick. Men noemt die stoffen endorfines. Dat zijn stoffen die vrijgemaakt worden bij mensen die te veel met iets bezig zijn. Je kickt dan ook niet gemakkelijk af van die activiteit ! Het gaat hier duidelijk om een lichamelijke verslaving. Daarnaast kan men ook een psychologische verslaving vaststellen. Deze verslaving wordt in de hand gewerkt door de patiënte zelf, die de volledige tijd met zichzelf concurrencieert, maar ook door haar omgeving die gaat reageren op haar afwijkend eetgedrag.Verstoord denkpatroon en verkeerde lichaamservaring
De A.N. en B.N. worden ook in stand gehouden door een verstoord denkpatroon (zwart-wit denken) en een verkeerde lichaamservaring. Daardoor wordt het voor de A.N. en B.N.patiënte haast onmogelijk zich te bevrijden uit de vicieuze cirkels waarin ze gevangen zitten. Ze zijn niet meer in staat op een "nuchtere" manier te denken over hun eigen lichaam en ervaren dit op een volstrekt onjuiste manier. En dus gaan ze door met wat stilaan het enige doel van hun leven is geworden.Wat kan je er aan doen
Wat men aan eetstoornissen kan doen is een tijdige onderkenning. Vermits het typisch is voor A.N. dat er geen ziekte-inzicht is en voor B.N. dat ze zich schamen voor hun eetgedrag en dit dan ook zo lang mogelijk trachten te verbergen, speelt de ‘alertheid’ van de omgeving hierin een belangrijke rol. Hoe sneller de omgeving hun gedrag van de dochter of partner juist kan inschatten en de ernst van de problematiek kan onder ogen zien, hoe sneller kan ‘ingegrepen’ worden om ‘hulp’ te zoeken. Als dit zou leiden tot een behandeling, maakt de prognose gunstiger. Alhoewel het dikwijls geen gemakkelijke opgave is, kan men van A.N. en B.N. genezen.Daarbij is het echter essentieel dat de A.N. of B.N.patiënte zelf kiest voor deze genezing. Is dit niet het geval, dan wordt iedere aanpak maar een pleister op de wonde en zit recidiveren er dik in. Niet altijd is de A.N. of B.N. patiënte (nog) in staat zelf haar ziekte te lijf te gaan. A.N. kan nl. Een obsessie worden, een inwendig robotje dat je leven en gedrag dicteert en waar je moet aan gehoorzamen, ook reeds begin je te voelen dat het je aan het vernietigen is. Belangrijk is dat de patiënte zelf inziet dat ze een probleem heeft en daar iets wil aan doen. Sommigen werken er zich zelfstandig boven op. Anderen hebben hulp nodig.
Hoe kan de omgeving reageren
Het probleem erkennen
De directe omgeving moet de persoon die aan een eetstoornis lijdt, bewustmaken van het probleem. Dit is een van de moeilijkste stappen. Op het moment dat ze het probleem erkennen, neemt dit dikwijls reeds een erg belangrijke plaats in in hun leven. In deze fase heeft de eetstoornis een duidelijke invloed op hun lichamelijke en emotioneel functioneren, op hun sociale leven en op hun studies of werk. Sommige gezinnen vinden moeilijk het juiste evenwicht tussen loslaten om zelfstandig te worden en helpen wanneer moeilijkheden opduiken. De gezinsleden moeten betrokken worden in het herstelproces. De mate van betrokkenheid van de ouders hangt echter of van de rijpheid (maturiteit) van de dochter. Juist omwille van deze uiteenlopende maturiteit, bestaan er geen algemeen geldende gedragsregels voor ouders. Als het voor alle twee ouders duidelijk is dat hun dochter een eetstoornis heeft, is het van belang dat ze een gemeenschappelijke strategie ontwikkelen. Immers, iemand helpen tot gedragsverandering is niet vanzelfsprekend.
Het gedragsveranderingsproces voorbereiden
In dit proces van gedragsverandering kunnen wij vijf stadia onderscheiden.
A. Ontkenningsfase
De betrokken persoon is helemaal niet bereid haar gedrag als een probleem te bestempelen. Zij is dus totaal niet gemotiveerd om ook maar iets te veranderen.
B. Erkenningsfase
Zij is bereid te erkennen dat er een probleem is. - Zij is bereid de moeilijkheden als een gevolg van haar bizarre eetgewoonten te onderzoeken. Sommigen accepteren dat hun eetgedrag een probleem is. Ze zijn misschien zelfs in staat de gevolgen van verandering in te schatten, maar ondernemen niets constructiefs.
C. Voorbereidingsfase
Zij is bereid te werken aan verandering en heeft behoefte aan hulp. Ze voelt zich echter nog erg onzeker over wat er zou gebeuren als ze haar eetgewoonten zou opgeven. Dit bemoeilijkt nog altijd het veranderingsproces.
D. Actiefase
Zij is bereid tot verandering en begint te werken aan haar gedragsverandering. Zij zal trachten de controlemechanismen in haar eetpatroon te doorbreken en ze krijgt vertrouwen dat het ook anders kan. In deze fase hebben meisjes steun en aanmoediging nodig.
E. Verankeringsfase
Het is nodig om de aanpassingen te verankeren in de eigen levensstijl. Zij werkt gestaag verder aan de gedragsverandering en tracht hervallen te vermijden. Ouders die het probleem willen bespreekbaar maken, moeten goed op voorhand plannen welke boodschap ze willen overbrengen. Beide ouders dienen bij dit gesprek met de dochter present te zijn. Ouders kunnen direct zijn in hun boodschap naar de dochter toe. Argumenteren is echter uit den boze, want dit verhoogt bij de dochter enkel de weerstand tot verandering. Ouders delen best kalm maar duidelijk mee wat ze gemerkt hebben in haar gedrag, wat hen doet vermoeden dat ze een eetprobleem heeft. Zij kunnen haar vragen of ze zelf aanpassingen heeft gemerkt en of ze hier zelf een verklaring voor heeft. Samen met hun dochter kunnen ze enkele initiatieven bespreken die hun bezorgdheid kunnen verminderen, zoals:
- een boek over eetstoornissen lezen en er achteraf samen over praten
- de huisarts consulteren
- gedrag vragen waaruit blijkt dat ze samen met het gezin wil en kan eten.
De ouders kunnen dan een moment plannen waarop ze met hun dochter de resultaten van deze optie(s) zullen bespreken.
Het gedragsveranderingsproces
Ontkenningsfase
Wanneer een dochter geconfronteerd wordt met de zorgen van haar ouders, zal ze eerder verdedigend, ontkennend of boos reageren. De onderliggende redenen zijn dat zij zichzelf wil beschermen en haar schaamte en vrees wil verbergen. Ze heeft vrees dat haar ouders haar niet meer zullen aanvaarden en dat zij haar zullen doen eten. Des te sterker de dochter het probleem ontkent, des te duidelijker de karakteristieken van haar eetstoornis worden. Het is dan belangrijk om consequent en kordaat te zijn, zonder de zaak op te blazen. Ouders hebben het recht om betrokken te zijn. Immers, de eetstoornis beïnvloedt henzelf en hun gezinsleven. De eetstoornis is dus een zaak van het gezin geworden, net als met een ernstig lichamelijk probleem zou gebeuren. Het is cruciaal dat ouders in deze omstandigheden rustig blijven. In plaats van hun dochter te bombarderen met zorgelijke opmerkingen is het beter haar aan te moedigen om over haar problemen te lees meer over Anorexia, een andere kijk op het verhaal!
