Hoogteziekten, we overlopen de symtomen en gevolgen!
De gunstige en ongunstige effecten van het hooggebergte op de gezondheid krijgen altijd meer aandacht. Een vakantie in de bergen kan een aantal interessante effecten hebben, als de verbetering van de sportieve prestaties. Daartegenover staan dan weer heel wat schadelijke gevolgen, als het optreden van osteo-articulaire aandoeningen bij klimmers, en uiteraard hoogteziekte. Eén van de eerste getuigenissen over acute hoogteziekte dateert uit de tijd van de Chinese keizer Ching-Te (32-37 v. Christus). Het staat te lezen in een verslag van een expeditie naar Afghanistan waar de schrijver vermeldt dat de reizigers hinder kregen van hoofdpijn en overgeven bij het oversteken van verschillende bergpassen. Dat verklaart direct ook waarom ze de pas ontdekte gebieden namen meegaven als "berg van de kleine hoofdpijn" en " berg van de grote hoofdpijn".Eén van de interessantste beschrijvingen deed pater José de Acosta, die rond 1590 deelnam aan de kolonisatie van Bolivia. Hij beschreef niet alleen de verschijnselen van hoofdpijn en overgeven maar was ook de eerste om een verklaring voor te stellen. Hij schreef: "ik ben ervan overtuigd dat de textuur van de lucht hier zo ijl en dof is dat ze ongeschikt is voor de ademhaling van de mens die een zwaardere en meer gematigde lucht nodig heeft". Het eerste geval van longoedeem werd pas in 1960 beschreven in de New England Journal of Medicine. Het aantal beschrijvingen maar ook het aantal tragische ongevallen nam sindsdien alleen maar toe, want de mens leek ineens aangegrepen door een passie om altijd hogere toppen te beklimmen.
Sinds Edmund Hillary en sherpa Tensing Norgay in 1953 voor het eerst de top van de Everest (8.848m) bereikten, hebben een paar honderd mensen gepoogd die prestatie te evenaren. Bijna één op drie is op weg naar de top overleden. Zowat één op twee van deze overlijdens zouden het gevolg zijn van hoogteziekte. Een vakantie in het hooggebergte is ook niet meer voorbehouden aan een bepaalde elite en het aantal ongevallen zal dus toenemen de komende jaren door een tekort aan ervaring en voorlichting. Iedereen weet dat diepzeeduiken gevaarlijk is en dat men geen duiker wordt van vandaag op morgen. Ook het verblijf op grote hoogte vereist het in acht nemen van bepaalde elementaire regels van voorzichtigheid. Overdreven bezorgdheid is ook niet nodig gezien het aantal ernstige ongevallen gelukkig zeldzaam blijft.
Preventie
Naar schatting zou zowat de helft van de ongevallen in het hooggebergte te wijten zijn aan acute hoogziekte. Algemeen onwel zijn, anorexie, ademnood, vermoeidheid, slapeloosheid, soms nausea zijn de eerste symptomen. Het zijn eerder goedaardige symptomen, die zo'n 6 tot 72 uur na de aankomst op grote hoogte verschijnen en op enkele dagen verdwijnen. Een klein percentage van de bergreizigers echter ontwikkelt een ernstigere vorm van bergziekte, met longoedeem en soms hersenoedeem echter kan tot blijvende neurologische schade lijden.Het is voorlopig onmogelijk te voorspellen wie een ernstige vorm van de aandoening zal ontwikkelen. Hoogstens kan men een aantal risicofactoren opsommen. Zo loopt iemand die vroeger reeds longoedeem vertoonde, een hoog risico op recidief bij een volgende beklimming. Hoe sneller men stijgt, hoe groter de mogelijkheid op ernstige problemen. Een van de voornaamste aanbevelingen voor alpinisten is dan ook de dagelijkse denivellatiedrempels van 300 meter niet te overschrijden. Op die manier kan het organisme zich aanpassen aan de hoogte. In de praktijk wordt daar echter zeldzaam rekening mee gehouden, zeker bij georganiseerde groepsreizen.
Men weet ook dat de frequentie van de problemen toeneemt met de hoogte. Bij een stijging tot 3000 meter op enkele uren ziet men bij één op drie personen optreden, bij een stijging tot 4000 meter bij drie op vier personen. Het risico is even groot bij mannen als bij vrouwen en hangt niet af van fysieke conditie. Sommigen zeggen zelfs dat jongeren in goede fysieke conditie meer gevaar lopen, omdat ze doorgaans meer risico nemen... Kinderen, en vooral baby's blijken gevoeliger.
Bij symptomen van acute hoogteziekte is het nuttig een klinische score op te stellen op basis van de vastgestelde tekens.
- hoofdpijn
- nausea of anorexia
- slapeloosheid
- vertigo
- hoofdpijn die niet verbetert na paracetamol of aspirine
- braken
- dyspnee bij rust
- abnormale of uitgesproken vermoeidheid
- verminderde diurese
De beste preventie blijft echter een progressieve stijging en de beste behandeling in geval van problemen is een paar honderd meter af te dalen. Het gebruik van draagbare hyperbare caissons is zeker een alternatief, maar is meestal slechts mogelijk voor groepen bergbeklimmers of redders.
