Incest en seksuele kindermishandeling
Wat is seksuele kindermishandeling en incest ?
Men kan spreken van seksuele kindermishandeling wanneer de volwassene (die in een machts- of controlepositie verkeert) kinderen en pubers betrekt bij activiteiten die gericht zijn op de bevrediging van de volwassene. Deze seksuele activiteiten zijn onaangepast aan de leeftijd en aan het psychoseksuele ontwikkelingsniveau van het kind. Het kind kan deze activiteiten ook niet volledig begrijpen, en ze doorbreken ook de sociale taboes en de rollen in het gezin. Van seksuele kindermishandeling is sprake in verschillende gevallen:
- Het kind wordt gedwongen of meegesleept in een seksuele relatie
- Het kind wordt gebruikt met het oog op seksuele bevrediging
- Het kind wordt meegesleept in een seksuele activiteit, reeds of niet gepland, met een reeds dan niet gekende partner, en wordt beroofd van zijn menselijk recht om zelf te beslissen of hij wil deelnemen aan deze seksuele activiteit.
- Het kind wordt blootgesteld aan een seksuele stimulatie die niet aangepast is aan zijn leeftijd, zijn psychoseksuele ontwikkelingsniveau en aan zijn rol in het gezin
- Het kind wordt betrokken in seksuele activiteiten die het niet volledig kan begrijpen en waaraan het geen weloverwogen goedkeuring kan geven.
- Het kind wordt betrokken in seksuele spelletjes met één of meerdere volwassenen, die als doel hebben om het kind seksueel te stimuleren of het kind te gebruiken om zichzelf of de volwassen partner seksueel te stimuleren.
Incest kan men definiëren als iedere vorm van seksuele mishandeling door een volwassene in een ouderlijke rol, binnen de familiale context. Men spreekt dus ook van incest bij misbruik van een jongere zus door een oudere broer, of bij misbruik van een stiefdochter door de stiefvader. In alle twee gevallen gaat het om oudere personen die binnen de familiale context een machts- of gezagspositie hebben tegenover het kind. Een belangrijke vaststelling is dat incest binnen de familiale sfeer veel meer voorkomt dan seksuele kindermishandeling door vreemden. Incest blijkt nog altijd een onderschat probleem te zijn.
Zijn er factoren die leiden tot het ontstaan van incest en seksuele kindermishandeling ?
1. Seksueel misbruik gaat dikwijls samen met affectieve verwaarlozing tengevolge van het niet goed functioneren van ouders. Als kinderen de nodige aandacht missen omdat er in het gezin veel conflicten voorkomen, of als de ouders veel ziek, nerveus of depressief zijn, als de ouders teveel drinken, enz., dan moeten deze kinderen meer voor zichzelf en soms ook voor de ouders gaan zorgen. Kinderen die affectieve en lichamelijke koestering moeten missen, hebben minder verweer tegen ongewenste seksuele toenadering dan andere kinderen: ze worden emotioneel afhankelijker en hebben meer aandacht nodig, hetgeen hen kwetsbaarder maakt. Bovendien missen ze thuis de nodige steun.
2. De mogelijkheid op seksueel misbruik is groter binnen een sfeer van repressiviteit en negatieve communicatie. Kinderen die niet geïnformeerd worden over seksualiteit, die er thuis niet kunnen over praten of die thuis het gevoel meekrijgen dat seksualiteit iets zondigs is, lopen grotere risico's omdat ze onvoldoende beseffen wat er gebeurt en ze bij hun ouders geen toevlucht kunnen zoeken. Seksueel misbruik van meisjes wordt ook bevorderd door een sfeer van minachting voor vrouwen: binnen zo'n sfeer wordt niet veel of geen rekening gehouden met de verlangens en de grenzen van meisjes en vrouwen. De verhoogde kwetsbaarheid van kinderen wordt dus door alle twee ouders beïnvloed. Uit onderzoek blijkt overigens dat bovenstaande factoren voorkomen in alle bevolkingsgroepen, en dat er geen enkel bewijs bestaat voor de veronderstelling dat seksueel misbruik meer zou voorkomen in bepaalde lagen van de bevolking dan in andere.
Meisjes die opgroeien binnen een sfeer van affectieve verwaarlozing of in een sfeer van repressiviteit, lopen een groter risico om slachtoffer te worden van seksueel misbruik:
- ze hebben niet de mogelijkheid gekregen om zelfrespect en een positief zelfbeeld te ontwikkelen
- ze zijn minder in staat tot verzet omdat hen ingeprent is dat uiten van woede leidt tot in de steek gelaten worden
- ze zoeken de schuld voor wat misloopt eerder bij zichzelf om het idee te kunnen behouden dat ze toch ook "goede ouders" hebben
- herhaalde inbreuken op de integriteit van het lichaam tast het gevoel voor grenzen aan in de emotionele en morele zin.
Welke klachten en symptomen verwijzen naar incest en seksuele kindermishandeling ?
Kinderen en volwassenen die seksueel misbruikt worden (werden) vertonen meestal symptomen, die soms ook voorkomen bij andere psychologische problemen. Vrouwen die in hun jeugd misbruikt werden, vertonen als volwassene meer lichamelijke, psychische en psychosomatische klachten dan andere vrouwen. De ernst van de klachten hangt samen met de "objectieve ernst" van het misbruik. Naarmate de ervaringen schokkender zijn en naarmate het kind dus meer beroep moest doen op innerlijke afweermechanismen, des te meer klachten zullen er zijn op lange termijn. De ernst van de klachten hangt ook samen met de leeftijd waarop het misbruik begon: hoe jonger de kinderen zijn bij het misbruik, des te groter de onmachtservaring en des te beperkter de cognitieve mogelijkheden om het misbruik te begrijpen en te verwerken. Bij kinderen ziet men
- lichamelijke klachten als irritatie van de genitaliën tengevolge van beschadiging of besmetting, inwendige of uitwendige verwondingen, blaasontsteking
- psychosomatische klachten als buikpijn, eetproblemen, nachtmerries, slaappproblemen
- gedragsmoeilijkheden als zichzelf isoleren, zeer agressief gedrag, school- en leermoeilijkheden, weglopen van huis ...
Bij adolescenten en volwassenen ziet men
- angsten: angstaanvallen, nachtmerries, schrikreacties bij aanraking, slaapproblemen, veralgemeende angst, fobieën, vrees voor mannen, enz.
- concentratiestoornissen
- problemen met agressie: prikkelbaarheid, agressieve uitbarstingen, agressie naar zichzelf
- depressiviteit: neerslachtigheid, negatief zelfbeeld, schuldgevoelens, machteloosheid, gevoel vuil en vies te zijn
- zelfmoordgedachten en zelfmoordpogingen
- automutilatie: zichzelf verwonden zonder zich van het leven te willen beroven
- stemmingsstoornissen
- chronische vermoeidheid
- eetstoornissen (zowel boulemie als anorexia nervosa)
- gebrek aan vertrouwen in anderen
- seksuele problemen (van frigiditeit tot promiscuïteit)
- psychosomatische klachten: onvermogen om emoties te verwoorden leidt ertoe dat deze een lichamelijke uitweg zoeken.
Hoe jonger het kind bij misbruik was, des te meer mogelijkheid op latere psychosomatische klachten.
Behandelen of niet behandelen ?
Een slachtoffer van incest of seksueel misbruik moet niet onontbeerlijk een psychotherapie starten die gericht is op het verwerken van dit trauma, zelfs niet wanneer kennelijk verschillende problemen hun wortels hebben in die ervaringen. Ook "symptoomgerichte behandelingen" als gedragstherapie (bij fobieën en angsten), fysiotherapie (om te leren relaxeren bij lichamelijke spanningen) of rationeel-emotieve therapie (bv. om het zelfbeeld te verstevigen) kunnen goede resultaten geven. Bij relationele problemen kunnen communicatie-oefeningen een echtpaar reeds een eind op weg helpen. Ook een ondersteunende of sociale begeleiding kan nuttig zijn. Het kan genoeg zijn voor de persoon in kwestie om het gevoel te hebben dat er een klankbord bestaat, zich ondersteund en begrepen te voelen door iemand die te lees meer over Incest en seksuele kindermishandeling
