Psychische problemen na de bevalling
Een vrouw die voor het eerst in verwachting is, weet eigenlijk niet echt wat ze moet verwachten. Zwangere vrouwen (en hun partner) verlangen ernaar om hun kind voor het eerst te zien, te kunnen vasthouden en te kunnen verzorgen. Ze bekijken het moeder worden door een roze bril en verwachten zich niet altijd aan de ingrijpende veranderingen die een bevalling met zich meebrengt. De vrouw wordt van het éne ogenblik op het andere moeder en het paar wordt een gezin. Terwijl de hormonale huishouding opnieuw totaal anders wordt ingesteld, moet het lichaam van de vrouw zich aanpassen aan de niet-zwangere toestand. De combinatie van de uitputting na de bevalling en de dikwijls onderbroken nachtrust (omwille van het voedingspatroon van de baby) leiden altijd tot extreme vermoeidheid. Het resultaat hiervan is dat de draagkracht vermindert, net op het ogenblik dat de vrouw zich aan reeds deze aanpassingen moet pogen aan te passen. De postpartum-periode (dit is de eerste zes weken na de bevalling) is dan ook zeer risicovol voor het optreden van psychische moeilijkheden of zelfs stoornissen. Er worden drie soorten psychische problemen onderscheiden die specifiek zijn voor deze periode: de babyblues, de postnatale depressie en de acute psychose in het postpartum (postpartum-psychose).
De blues
De babyblues, ook wel overgevoeligheidstoestand genoemd, is wellicht de meest frequente aanpassingsstoornis. De meeste vrouwen maken dit in meerdere of mindere mate door na een bevalling. De ontlading van de stress na de bevalling en het gevoel niet tegen de opgaven van het plotse moederschap opgewassen te zijn, kunnen leiden tot een toestand van overgevoeligheid en emotionele labiliteit. Deze overgevoeligheid gaat gepaard met vermoeidheid en zwaktegevoel. Het gaat hier over een prikkelbare zwaktetoestand die zich vooral uit in ineens huilen. De 'huildag' treedt meestal rond de derde en de vijfde dag op. De vrouw zal in die periode ook gemakkelijk kleine taken terzijde schuiven (bv. het schrijven van adressen voor geboortekaartjes), of balanceren tussen zich krampachtig voor alles inspannen en zich daarna ongelukkig, onbekwaam en passief voelen. De fundamentele omschakeling in de hormoonhuishouding speelt hier de grootste rol, alsook het op gang komen van de melkproductie. Het gaat hier dus over psychische moeilijkheden bij een gezonde vrouw in bijzondere omstandigheden. Soms wordt deze overgevoeligheid voor prikkels als 'iets moois van de natuur' benoemd, omdat hierdoor de moeder maximaal de behoeften van de pasgeborene aanvoelt. Het verdwijnen van de babyblues wordt bevorderd door een warme en steunende houding van de partner, familie of vrienden. De vrouw heeft nood aan fysische en psychische rust en een beetje extra verzorging. Het is belangrijk dat zij niet te snel het werk hervat. Sommige auteurs raden aan om minimum 6 weken thuis te blijven en zich te concentreren op de verzorging van de baby, terwijl zij tevens genoeg rust nemen voor zichzelf. Andere vrouwen voelen zich opgelucht wanneer zij na een periode terug kunnen gaan werken en terug een andere taken kunnen opnemen. Het aanslepen van de klachten kan leiden tot een postnatale depressie.
Postnatale depressie
Deze frequente aandoening treedt op in het jaar na de geboorte van het kind (10-20%). In het geval van miskraam of dood geboren kind is de mogelijkheid op depressie en een moeilijke rouwperiode zeer reëel, maar hierop wordt nu niet verder ingegaan. Het risico wordt ook groter als er problemen present waren gedurende de zwangerschap (ernstige lichamelijke ongemakken, relatieproblemen, ongewenste zwangerschap, ...) Depressie betekent een langdurige, gedrukte stemming. De vrouw ontbreekt alle levensvreugde en 'moedervreugde'. Het éne moment interesseert het kind haar niet, het andere moment is zij overbezorgd. Zij voelt zich schuldig, machteloos en minderwaardig. Er treedt ook een psychomotorische vertraging op: bewegingen en gedachtengangen verlopen trager. Het iedere dag functioneren kost grote moeite. Vrijen spreekt haar helemaal niet meer aan.
Vaak wordt de depressie miskend omdat de lichamelijke symptomen (gewichtstoename, vermoeidheid, slaapstoornissen, …) de aandacht van de stemming afleiden. Er wordt dan van “gemaskeerde depressie” gesproken. De meeste vrouwen voelen dat het niet gaat, maar erkennen de ziekelijke aard van de symptomen niet.
Er bestaat een grote variëteit in de mate van depressie en de omgang van de depressieve moeder met de baby. Bij een zeer ernstige depressie slaagt de emotioneel afwezige moeder er niet in zich te engageren in de interactie met haar kind. Soms worstelt de moeder met minderwaardigheids- of schuldgevoelens ten opzichte van het kind. Gevoelens van ergernis en agressie zijn dan meer gericht op de partner of op zichzelf. Maar als de moeder de baby verantwoordelijk stelt voor haar problemen en zij de woede op het kind richt, is het gevaar voor mishandeling reëel. Een postnatale depressie ontstaat, net als iedere depressie, uit een samenspel van lichamelijke, psychologische en sociale factoren. Biologische factoren spelen uiteraard een grote rol. Denk maar aan de drastische hormonale veranderingen en de dikwijls gewijzigde bloedspiegel (ijzertekort). lees meer over Psychische problemen na de bevalling
