Paniekaanvallen met en zonder agorafobie
Paniekaanvallen kunnen het gevolg zijn van het gebruik van psychoactieve stoffen als cafeïne, cannabis, cocaïne of amfetaminen. Ook kan onthouding van benzodiazepinen of alcohol paniek uitlokken. Diverse lichamelijke aandoeningen, als chronische longziekten, hartritmestoornissen, hypertheroidie, hyperparathyroïdie, hypoglykemie, feochromocytoom of vestbulaire stoornissen kunnen gepaard gaan met paniekklachlen. In reeds deze gevallen is de diagnose niet paniekstoornis, maar respectievelijk angststoornis geïnduceerd door een middel of angststoornis veroorzaakt door een somatische aandoening.
De diagnose paniekstoornis wordt pas gesteld wanneer deze lichamelijke aandoeningen uitgesloten zijn. Dit wil overigens niet zeggen dat bij alle patiënten met een paniekstoornis uitgebreid lichamelijk onderzoek en meerdere hulponderzoeken plaats moeten vinden. Zeker bij de geselecteerde groep patiënten met paniekaanvallen die door de huisarts verwezen wordt naar psychiatrische instellingen in de tweede lijn blijken niet veel somatische factoren de oorzaak te zijn. Aan te bevelen is bij iedere patiënt met paniekaanvallen een zorgvuldige tractusanamnese af te nemen en een oriënterend lichamelijk onderzoek te verrichten. Als regel kan gehanteerd worden dat een in psychiatrisch opzicht atypische anamnese en een eerste paniekaanval na het veertigste levensjaar de voornaamste argumenten zijn voor een uitvoerig onderzoek naar lichamelijke oorzaken. De diagnose paniekstoornis met agorafobie is van toepassing als een patiënt voldoet aan de criteria voor paniekstoornis en daarnaast agorafobisch vermijdingsgedrag vertoont. De agorafobie berust op de vrees voor het optreden van een nieuwe paniekaanval. De patiënt vermijdt juist die situaties of plaatsen van waaruit vluchten bij een optredende paniekaanval onmogelijk is of hem in verlegenheid brengt, of waar mogelijk geen adequate hulp voorhanden zal zijn. Een beperkte groep patiënten heeft geen paniekaanvallen, maar wel agorafobisch vermijdingsgedrag. Bij deze mensen wordt de diagnose agorafobie zonder paniekstoornis in de voorgeschiedenis gesteld. Het agorafobische vermijdingsgedrag hangt dan samen met de vrees voor paniekachtige verschijnselen, als duizelingen, diarree, de vrees de controle over blaas of darmen te verliezen of te moeten overgeven. Bij ouderen kan de vrees om ten val te komen reden zijn voor dit vermijdingsgedrag. Doordat een dergelijke vrees ten onrechte als reëel kan worden beschouwd, wordt in een dergelijk geval de diagnose agorafobie dikwijls over het hoofd gezien.
Behandeling
Voor de behandeling van paniekstoornis en agorafobie wordt gebruik gemaakt van psychotherapie, met name gedragstherapie en cognitieve therapie, psychofarmaca, met name antidepressiva en benzodiazepinen (alprazolam), of combinaties van psychotherapie (cognitieve therapie) en medicatie. Eerst wordt de behandeling van de paniekstoornis besproken, daarna de behandeling van de agorafobie. Psychotherapeutische en farmacotherapeutische behandeling van paniek geef een vermindering van de ernst en frequentie van de paniekaanvallen, en soms ook vermindering van het agorafobische vermijdingsgedrag, aanwezige depressieve klachten en gegeneraliseerde angstklachten. De behandeling van agorafobie bestaat voornamelijk uit gedragstherapie in de vorm van exposure in vivo. Deze behandeling blijkt het vermijdingsgedrag aanzienlijk terug te dringen, maar is minder effectief voor paniekaanvallen. Voor de behandeling van paniekstoornis met agorafobie lijken combinaties van interventies daarom het meest aangewezen. In de literatuur wordt meestal gerapporteerd over behandelingen die in de regel niet meer dan drie maanden in beslag nemen. In deze periode vinden bij gedragstherapeutische interventies acht tot twaalf zittingen plaats. Het blijkt dat voor een groep patiënten nabehandeling onontbeerlijk is, zij het in een veel lagere frequentie.
Als gekozen wordt voor lees meer over Paniekaanvallen met en zonder agorafobie
