Auw! Gestoken door een bij of wesp
Inleiding
Al sinds de oudheid zijn allergische reacties op bijen- en wespensteken bekend. Zo duiden de hiërogliefen van de graftombe van Farao Menes van Egypte op het overlijden van deze koning als gevolg van een insectensteek. Ook nu overlijden er nog steeds mensen na een bijen- of wespensteek. Tijdens een steek laat het insect gif achter in de huid van het slachtoffer. Bij niet-allergische personen ontstaat rond de steekplaats een bultje dat rood wordt en hevig kan jeuken. Dit bultje is bijna altijd na een paar dagen verdwenen.
De allergische reactie
Een klein deel van de bevolking reageert uitzonderlijk heftig op een bijen- of wespensteek. Zo'n heftige reactie duidt bijna altijd op een allergie voor bijen- en wespengif. Een dergelijke reactie kan pas ontstaan als de persoon al eens eerder in aanraking is geweest met het insectengif. Bij de eerste steek (die niet bijna nooit wordt vergeten) zal een patiënt bijna altijd niet fel reageren, al kan de allergie dan wel volledig worden opgebouwd. Hierdoor kunnen er bij de eerstvolgende steek al levensgevaarlijke situaties ontstaan. Dit kan zich uiten in rode bultjes over het gehele lichaam -ook op de handpalmen en voetzolen- die gepaard gaan met hevige jeuk. Daarnaast kunnen onder andere de ogen en lippen opzwellen. Indien er zwellingen in het halsgebied (vaak niet zichtbaar) optreden, kan de patiënt moeilijk spreken en slikken en wordt hees en kan de ademhaling worden belemmerd. Ook kan de ademhaling problemen geven ten gevolge van een vernauwing van de luchtwegen in de longen als bij astma het geval is. Dit uit zich in kortademigheid, piepen en een drukkend gevoel op de borst. Bij een aantal patiënten is ook het maag-darmkanaal betrokken bij de reactie en kunnen misselijkheid, braken, diarree, buikkrampen en het laten lopen van ontlasting (stoelgang) voorkomen. Soms wordt ook de urine spontaan geloosd. In het ergste geval kan de bloeddruk sterk dalen en kunnen er hartritmestoornissen ontstaan, soms gevolgd door bewustzijnsverlies. Meestal treden deze reacties binnen een kwartier na een steek op.
Noodbehandeling van ernstige reacties op een insectensteek
Een patiënt die één van de hierboven beschreven verschijnselen vertoont, dient zo spoedig mogelijk naar de dichtstbijzijnde arts te gaan. Deze dokter kan een noodbehandeling uitvoeren die uit één of meer injecties bestaat. Zelfs ziekenhuisopname behoort tot de mogelijkheden. Daarna zal de patiënt contact moeten opnemen met zijn huisarts. Deze zal wellicht een noodset voorschrijven zodat de patiënt zichzelf bij een volgende insectensteek een noodbehandeling kan toedienen. De noodset bestaat onder meer uit een automatische injectiespuit die bij toepassing tegen het dijbeen wordt gedrukt waardoor de naald er vanzelf uitspringt en de injectievloeistof afgeeft. Gelukkig is er nu een behandeling die patiënten vrijwel volledig beschermt tegen reacties na een insectensteek, de zogeheten hyposensibilisatiekuur. De huisarts zal de patiënt hiervoor doorverwijzen naar een specialist. Dit is bijna altijd een allergoloog, een huidarts, een internist, een kinderarts, een keel-, neus- en oorarts of een longarts.
Vaststelling van de insectengifallergie
De specialist zal door middel van een gesprek, huidtest en een bloedproef een allergie voor insectengif vaststellen en de behandeling starten. Bij de huidtest worden kleine hoeveelheden gezuiverd bijen- en wespengif in oplopende concentraties met een klein naaldje in de huid gebracht. Uit de reactie van de huid kan de specialist ook aflezen voor welk soort gif er een overgevoeligheid bestaat. De soortbepaling van het insect kan eveneens geschieden door middel van analyse van het bloedmonster. Een aantal patiënten heeft een duidelijk verhoogde mogelijkheid op het ontwikkelen van levensbedreigende reacties na een insectensteek. Bij deze patiënten zal de specialist een behandeling voorstellen waarbij de klachten na een insectensteek bijna altijd worden teruggebracht tot die van een niet-allergisch persoon. Zo'n behandeling heet een hyposensibilisatiekuur.
Behandeling van allergie door hyposensibilisatie
De beste methode om een patiënt succesvol te behandelen voor een bijen- of wespengifallergie is de hyposensibilisatiekuur. Hiermee wordt de patiënt blijvend ongevoelig gemaakt voor het insectengif. De injectiekuur bestaat uit een instelfase en een onderhoudsfase. Gedurende de instelfase dient de behandelend specialist aan de patiënt oplopende concentraties lees verder
