Geschiedenis van de natuurgeneeskunde
Bij een aanhoudende kwaal of ziekte stap je meestal naar de huisarts. Hij/zij onderzoekt je en misschien krijg je leefstijladviezen mee naar huis. Vaak verlaat je de spreekkamer met een recept voor de apotheek of met een doorverwijzing naar een medische specialist. De keuze voor een natuurgeneeskundige behandeling is noch voor jezelf noch voor de huisarts een direct voor de hand liggend alternatief. Er is veel onbekendheid rondom het begrip natuurgeneeskunde. Het zou kwakzalverij zijn, onwetenschappelijk, onzinnig, belachelijk en iets voor ‘geitenwollen sokken’. Om een beeld te krijgen van wat natuurgeneeskunde is, hoe het zich in het westen heeft ontwikkeld en wat de achterliggende filosofieën zijn, volgt hier een reis door de geschiedenis van de natuurgeneeskunde. Het verhaal van de natuurgeneeskunde begint in de prehistorie en loopt door tot in onze tijd. Deze reis laat zien hoe rijk de geschiedenis van de natuurgeneeskunde is: een bron van ervaringen, inzichten, wetenschappen, onderzoeken, filosofieën en ziekteconcepten uit alle mogelijke (hoogstaande) culturen en windstreken.
Natuurgeneeskunde komt voort uit de volksgeneeskunde
In de prehistorische ‘primitieve’ samenlevingen was er sprake van een jacht- en verzamelcultuur. De vrouw verzamelde het materiaal voor de behuizing, bescherming en voeding van haar familieleden. Vanuit haar nauwe verbondenheid met de natuur en het uitproberen van dierlijk- en plantaardig materiaal kreeg ze kennis van de geneeskrachtige werking ervan. Ze verwierf inzicht in wat voedend dan wel giftig voor de mens was. Zo ontstonden de ziekteconcepten sympathieleer, de signatuurleer. De volksgeneeskunde werd doorgegeven van moeder op dochter. Wanneer in de geschiedenis de jacht- en verzamelcultuur plaatsmaakt voor landbouw en veelteelt komen de verbouwing en het oogst van voedingsmiddelen onder de verantwoordelijkheid van mannen. Hierdoor komen de vrouwen steeds verder af te staan van de bron van de genezing: de natuur.
Met de leer van Hippocrates wordt de geneeskunde een mannen- aangelegenheid
De Griekse maatschappij van 400 v. Chr. raakte steeds niet zo veel ingesteld op de landbouw, en steeds meer op de handel en nijverheid. Vrouwen hadden net als slaven en vreemdelingen geen burgerrechten en waren daarmee ‘handelingsonbekwaam’. Mannen gingen steeds meer afzonderlijke beroepen uitoefenen. In deze tijdgeest leefde de arts en wijsgeer Hippocrates. Hij distantieerde zich van de toen gangbare magische geladenheid van de geneeskunde en nam de ervaringsgerichte methoden als zijn uitgangspunt. Tijdens zijn reizen door Egypte en Mesopotamië waar de geneeskunde door priesters/genezers werd uitgeoefend, deed hij veel kennis op. Ook door de studies die hij maakte van de natuurfilosofen en zijn nauwkeurige observaties van patiënten kwam hij tot andere inzichten dan in die tijd gangbaar waren:
- De gezondheid van de mens hangt nauw samen met de toestand van de vier lichaamssappen.
- Centraal binnen het genezingsproces staat het begrip ‘Physis’, zelfhelende vermogen. Bij de behandeling van de ziekte dient het zelfhelende vermogen ondersteund te worden.
- Er is geen scheiding tussen geest/ziel en lichaam.
Op grond van deze inzichten ontwikkelde hij de humoraalpathologie. Een optimale balans tussen de lichaamsvochten en de reiniging ervan stond hierin centraal. In de hierop volgende 300 jaar werkten artsen en geleerden in Griekenland, Klein-Azië, Egypte, Syrië en Perzië aan het op schrift stellen van de kennis en inzichten van Hippocrates en andere tijdgenoten over onder andere kruidengeneeskunde, fysiologie en pathologie.
Het Romeinse imperium zorgt voor verdere verspreiding van de natuurgeneeskundige geschriften
Onder het bewind van de Romeinen van 250 v Chr. tot de 400 na Christus, konden artsen in het Romeinse Rijk, ongestoord hun werk en onderzoek blijven doen. Na het uiteenvallen van het Romeinse Rijk kwam het medische cultuurgoed in het bezit van de Turken. 400 Jaar later viel een groot deel van het Turkse grondgebied onder het rijk van de Islam.
De kloosterorden in Middeleeuwen lieten hun stempel achter op de natuurgeneeskunde
De periode na het uiteenvallen van het West-Romeinse Rijk in de 5e eeuw luidde in Noordwest-Europa de Middeleeuwen in. De Benedictijnenkloosterorde vestigde zich vanuit Italië in verschillende plaatsen in Noordwest Europa. Gaandeweg de eeuwen ontstonden er meer kloosterorden. Naast het bestuderen en overschrijven van het Heilige Schrift en de vele (geneeskundige) wetenschappelijke werken, hielden de ordes zich bezig met ziekenverzorging. Vanuit de Christelijke leer werd men geacht voor zijn naaste te zorgen. Men deed dit vanuit de Caritasgedachte: liefdadigheid zonder een bepaalde beloning te eisen. De ordes beschikten als gevolg van studie van genoemde werken en klinisch onderzoek bij de zieken over een grote kennis op het gebied van de geneeskunde. Kruiden en voedingsmiddelen die onder andere waren meegebracht uit het Middellandse Zeegebied werden in de kloostertuinen gekweekt. In de zgn. officina’s (apotheken) werden hieruit geneesmiddelen bereid. Deze naam officina zien we terug in de Latijnse naam van veel geneeskrachtige kruiden zoals bijvoorbeeld de lavendula officinalis. Zo groeide er in de westerse kloosters een in het Latijn geschreven, middeleeuwse geneeskunde. Tot in de 12e eeuw was dit de gezaghebbende geneeskunde.
De Arabische veroveringen zorgden voor een kruisbestuiving van de westerse en oosterse geneeskunde
De leer van Mohammed heeft de Arabieren in de 8e eeuw verenigd tot een natie met lees verder
